Osmanlı Hukukunda İzinnâme ile Nikâh

Öz

İslâm hukuku, evlilik akdinin kurulması için iki şahidin bulunması dışında herhangi bir şart öngörmemektedir. Bununla birlikte tarih boyunca Müslüman devletler, evlilik akdinin devlet denetimi altında gerçekleştirilmesine önem vermişlerdir. Osmanlı Devleti’nde bir evlilik akdinin, kadıdan alınan izinname sonrasında imam (cami imamı) veya diğer dinlerin ruhani liderleri tarafından yapılması teamül hâline gelmiştir. Bu uygulamanın XVI. yüzyılın ortalarından itibaren resmî bir zorunluluk hâline geldiği görülmektedir. Aynı dönemde, evlenecek kadının velisinden izin alınması uygulaması da başlamıştır. Kadıdan izinname alınmadan gerçekleştirilen evlilikler geçersiz sayılmamış; ancak bu tür evliliklerden doğan uyuşmazlıkların mahkemelerce görülmesi yasaklanmıştır. XIX. yüzyılda ise kadıdan izinname almaksızın evlilik akdi gerçekleştirenler ve böyle bir evlilik yaptıranlar hakkında cezalar öngörülmüştür. Bu son yüzyılda, nikâhı kıyan imam veya ruhani liderin, gerçekleştirilen evliliği nüfus idaresine bildirmesi de emredilmiştir. Hükümdarların kamu yararı amacıyla bu tür düzenlemeler getirmesi İslâm hukukuna aykırı görülmemiştir. Aksine, bu uygulamaların evliliğin aleniyetini sağlamaya ve ispatını kolaylaştırmaya hizmet ettiği düşünülmüştür. [Türkçe özet ve anahtar kelimeler İngilizcesinden çevrilerek oluşturulmuştur.]

Anahtar Kelimeler

• evlilik
• izinname
• ilmuhaber
• veli
• imam nikâhı
• nüfus kaydı
• padişah emri
• fetva
• Ebussuud
• nikâh harcı

Formal License to Marry (İzinnama) in Ottoman Family Law

Öz

Islamic law does not require any conditions apart from two witnesses for a marriage contract. However, throughout history, Muslim governments have attached importance to the establishment of the marriage contract under the supervision of the government. In the Ottoman Empire, it was customary for a marriage contract to be established by an imam (the prayer leader of a mosque) or the spiritual leaders of other religions after obtaining an izinnâme (letter of authority) from a qadi (judge). It is seen that this became an official obligation from the middle of the XVIth century. This was also when the asking for permission for marriage from the woman's curator began. Without obtaining izinnâme from the qadi, the marriages solemnized were not considered invalid, even so, the courts were forbidden to handle discords relating to such marriages. In the XIXth century, punishment had been stipulated for those who established a marriage contract and those who had a marriage contract established without getting izinnâme from the qadi. In this last century, the imam or the spiritual leader solemnizing a marriage was ordered to report this marriage to the census administration. Imposing such orders by the rulers for the good of the public was not contrary to Islamic law. In fact, this was thought to provide publicity and ease of provability.

Anahtar Kelimeler

• marriage
• izinname (letter of authority)
• ilmuhaber (information certificate)
• curator
• marriage by an imam
• census record
• Sultan's order
• fetwa
• Ebussuud
• marriage fee

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Akgündüz, Ahmet, Osmanlı Kanunnâmeleri, İstanbul, 1992.
3. Aydın, M. Akif, İslâm-Osmanlı Aile Hukuku, İstanbul, 1985.
4. Beydilli, Kemal, Osmanlı Döneminde İmamlar, İstanbul, 2001.
5. Düstur.
6. Düzdağ, Ertuğrul, Şeyhülislâm Ebussuûd Efendi Fetvaları, İstanbul, 1983.
7. Geylânî, Abdülkadir, Günyetü'l-Tâlibîn, Çeviren: A. Faruk Meyan, İstanbul, 1975.
8. Jäschke, Gotthard, "Türkiye'de İmam Nikâhı", Çeviren: Ahmet Mumcu, Ord. Prof. Dr. Sabri Şakir Ansay'ın Hatırasına Armağan, AÜHF, Ankara, 1964.

9. Kettânî, Abdülhayy el-, et-Terâtibü'l-İdâriyye, Çeviren: Ahmed Özel, İstanbul, 1991.