İmam Mâtürîdî’de Ülü’l-emr Kavramı
Öz
Bu makalede İslâm düşünce tarihinin önemli konuları arasında yer alan “ülü’l-emr”in İmam Mâtürîdî (ö. 333/944) tarafından nasıl anlaşıldığı ortaya konulmaktadır. Bu kelimenin ne anlama geldiği, kimleri kapsadığı, şartlarının neler olması gerektiği ve ülü’l-emre itaatin sınırı ile ilgili çeşitli görüşler verilerek İmam Mâtürîdî’nin de ülü’l-emr kavramına yaklaşımı amaç olarak ortaya konmaya çalışılmaktadır. Mâtürîdî, kendisinden önce verilen anlamları kabul etmesinin yanında umerâ ve daha çok ulemâ anlamı üzerinde yoğunlaşmaktadır. Mâtürîdî, bu görevi yapacak olanın ehl-i takva, ehl-i istinbat ve ehl-i basiret gibi şahsına münhasır çeşitli özelliklerini belirterek itaâtin gerekliliği üzerinde durmaktadır. Ülü’l-emr ve itaât konusunun Mâtürîdî’nin dediği gibi umerâ ve ulemâ anlamlarının yanında günümüzde işinde ehil dindar olan müsbet ilim sahibi kimseleri ve belli başlı yönetim pozisyonunda bulunanları da kapsayabileceği ortaya konulmuş olup bunlara itaâtin belli şartlar çerçevesinde gerekliliği üzerinde durulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdülcebbâr, Ebü’l-Hasen Kādı’l-kudât b. Ahmed el-Hemedânî. Şerḥu’l-uṣûli’l-ḫamse. thk. Abdulkerîm Osmân. Kâhire: 1416/1996.
- Abduh, Muhammed b. Hasan Hayrillah et-Türkmânî el-Mısrî. Tefsir-u Kur’ani’l azîm (Tefsiru’l-menar). Te’lif: Seyyid Muhammed Reşid Rıza. Mısır: Matbaatü’l-Menar, 1328.
- Ahmet Akbulut, “Hz. Muhammed Sonrası İlk Siyasi Krizin Teolojik Yansımaları”. Kelâm Araştırmaları 4/2 (2006), 1-10.
- Ak, Ahmet. Büyük Türk Âlimi Mâtürîdî ve Mâtürîdîlik. İstanbul: Ensar Neşriyat 2019.
- Avcı, Casim. “Hilâfet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/540. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
- Aydınlı, Osman. Mu’tezili İmamet Düşüncesinde Farklılaşma Süreci. Ankara: Araştırma Yayınları, 2003.
- Bağdâdî, Ebû Mansûr Abdilkâhir b. Tâhir et-Temimî. Uṣûlü’d-dîn. İstanbul: 1346/1928.
- Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed b Tayyib. et-Temhîd fi’r-red ʿale’l-mülḥideti’l-Muʿaṭṭıla ve’r-Râfiża ve’l-Ḫavâric ve’l-Muʿtezile. nşr. Mahmûd M. Hudayrî - M. Abdülhâdî Ebû Rîde. Kahire: 1366/1947.
- Beydâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd Abdullah b. Ömer Muhammed Kadî eş-Şirâzî. Envaru’t-tenzîl ve esraru’t-te’vîl. Beyrut: Daru Kütübi’l-İlmiyye, 2002.
- Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammad b. İsmâîl. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Mustafa Buğa. Dımaşk: y.y., 1987. Canan, İbrahim. Kütüb-i Sitte Tercüme ve Şerhi. 6/404-502. İstanbul: Akçağ Yayınları, 1995.