Seyyid Mahmûd et-Tarazî ve Kur’an-ı Kerim’i Türkistan Diline ‎Tercüme ve Haşiyesi

Bu çalışma Türkiye’de yeterince tanınmayan müfessir, muhaddis, fakih ve şair Seyyid ‎Mahmûd et-Tarazî’nin tanıtılmasına katkı sağlamak amacını taşımaktadır. Seyyid ‎Mahmûd et-Tarazî Türkistan dinî ilimler geleneğinin son temsilcilerinden ve bu ‎geleneği yurt dışında başarıyla temsil eden âlimlerdendir. Sovyetler döneminin dini ‎dışlayan sistemi ve baskıları sonucunda ülkesinden ayrılmak zorunda kalmıştır. Yurt ‎dışında da olsa bu düzene karşı mücadele ederek İslam’ın temel eserlerini Türkistan ‎diline tercüme etmiştir. Bu doğrultuda Kur’an’ı ‎“Kur’an-ı Kerîm Mütercem ve Muhaşşâ ‎bi’l-Luğa et-Turkistâniyye” adıyla tercüme ve tahşiye etmiş ve yurt dışında neşrederek ‎Türkistan’a ulaşmasını sağlamıştır. Türkistan’daki o dönemin siyasî ve dinî baskıları ‎göz önünde bulundurulduğunda, Seyyid Mahmûd et-Tarazî’nin bu çabası onun ‎değerini daha da artırmaktadır. Makalede Seyyid Mahmûd et-Tarazi’nin hayatını ‎adadığı bu ve benzeri çabalarına özellikle işaret edilmiştir. Eserin adında Kur’an’ın ‎çevrildiği dil olarak bahsedilen Türkistan dili ile ne kastedildiğini açıklığa ‎kavuşturmak da makalenin amaçlarından birini oluşturmuştur. Makalede Tarazi’nin ‎hayatı, ilmi faaliyetleri ve eserleri tanıtıldıktan sonra ‎“Kur’an-ı Kerîm Mütercem ve ‎Muhaşşâ bi’l-Luğa et-Turkistâniyye” isimli eseri çeşitli açılardan inceleme konusu ‎edilmiştir.‎

This study aims to contribute to the introduction of Seyyid Mahmud et-Tarazi, a ‎commentator, muhaddis, jurist and poet who is not well known in Turkey. Seyyid ‎Mahmûd et-Tarazi is one of the last representatives of the Turkistan religious sciences ‎tradition and one of the scholars who successfully represented this tradition abroad. He ‎had to leave his country as a result of the system and pressures of the Soviet era that ‎excluded religion. Even abroad, he struggled against this order and translated the main ‎works of Islam into the Turkestan language. In this direction, he translated and ‎annotaioned the Qur'an with the name of "The Qur'an al-Karîm Mütercem ve Muhaşşâ ‎bi'l-Luğa et-Turkistaniyye" and ensured that it reached Turkistan by publishing it ‎abroad. Considering the political and religious pressures of that period in Turkestan, ‎this effort of Seyyid Mahmud et-Tarazi increases his value even more. In the article, this ‎and similar efforts of Seyyid Mahmud et-Tarazi, to which he devoted his life, were ‎especially pointed out. One of the aims of the article is to clarify what is meant by the ‎Turkestan language, which is mentioned as the language in which the Qur'an is ‎translated in the title of the work. In the article, after introducing Tarazi's life, scientific ‎activities and works, his work named "Qur'an-ı Kerîm Mütercem ve Muhaşşâ bi'l-Luğa ‎et-Turkistâniyye" has been examined from various perspectives.‎