Kavramsal Bilgiye Ulaşma Yolu Olarak Tanım: İskilipli Âtıf Efendi de Tanım Teorisi

This paper will review the subject of definition specific to Āṭīf Āfāndī of İṣkīlīp. In the historical process, the science of logic has been through a variety of stages and survived until today. After the Reforms in Turkey, people wrote logic books like interpretation and copyright, depending on the former understanding of logic. These works were compiled to be taught in madrasah and schools for pedagogical purposes. The works were written as question-answer or verse for students to understand and for educational purposes based on al-Abharī’s (d. 663/1265) draft of the work titled Isagoge. Āṭīf Āfāndī of İṣkīlīp (death, 1926) who lived during the final period of the Ottoman Empire wrote his work titled Muʿînu’t-ṭalaba as quetion-answer for educational purposes. The present study examined the five universals and subject of definition included in the introduction of the aforementioned work and subjects of imagination. The study primarily discussed the purpose of the work and definition of logic and then the views on definition. By this way, the study aimed to give preliminary information on how the science of logic had been handled after the Reforms and the works taught in madrasah.

Bu makalede İskilipli Âtıf Efendi’nin tanım konusuyla ilgili görüşlerini inceleyeceğiz. Tarihsel süreçte mantık ilmi çeşitli evrelerden geçmiş ve günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Tanzimattan sonra da Türkiye’de eski mantık anlayışına bağlı olarak tercüme, telif vb. tarzında mantık kitapları telif edilmiştir. Bu eserler pedagojik amaçlar güdülerek, medrese ve mekteplerde okutulmak için yazılmıştır. Öğrenciye kolaylık sağlaması için soru- cevap veya manzum şeklinde yazılan bu eserler Ebherî’nin (öl. 663/1265) Îsâgûcî adlı eserinin planı göz önünde bulundurularak öğretimsel amaçlarla yazılmıştır. Osmanlı devletinin son dönemlerinde yaşamış olan İskilipli Âtıf Efendi de (öl. 1926) öğretimsel amaçlar güderek Mu’înü’t-Talebe adlı eserini soru cevap şeklinde kaleme almıştır. Söz konusu çalışmada mezkûr eserin mukaddimesiyle tasavvurât konuları içerisinde yer alan beş tümel ve tanım konusunu inceledik. Öncelikli olarak eserin yazılış amacı, mantığın tarifi konularını ele aldıktan sonra tanım konusuyla ilgili görüşlerine değindik. Bu şekilde mantık ilminin Tanzimattan sonra nasıl ele alındığını ve medreselerde okutulan eserler hakkında ön bilgi vermeye çalıştık.