Kur'ân Kıssasında Beklenti Ufku

يهدف البحث إلى رصد ظاهرة كسر أفُق التوقُّع في القصَّة القرآنيّة، بُغيةَ الكشف عن خصائصِها المعنويّة والتّأثيريّة في سياق النصّ القرآنيّ، ودورِ أفق التوقُّع في توجيه عمليات الفهم والتّأويل وأنماطِ التّأثُّر بالقصَّة، من خلال القراءةِ الواعيةِ المنضبطة القائمة على أُسس متينة تُراعي خصوصيةَ النصّ القرآنيّ ومُعطياتِهِ السّياقيّة. وقد اعتمدَت الدّراسة على المنهج الوصفيّ التّحليليّ للتّعريف بالمفهوماتِ الأساسيّة، وتناولَ القسمُ التّحليليّ مَواضعَ كسرِ أفق التّوقُّع في القصَّة القرآنيّة، وما نجمَ عنه من دلالات. وتنبعُ أهميّة الموضوع من تطبيقهِ إحدى أهمِّ مقولات نظريّة التّلقّي –أفق التّوقّع- لفهم المعاني الواردةِ في سياق القصَّة القرآنيّة والتّفاعُل معها، لإثباتِ أنَّ المتلقّي يُمكِنُه أنْ يُوظِّفَ من أدواتِ النّقد الحديث ما يلائمُ السّياقاتِ الخاصةَ للنصّ الدّينيّ، دونما تعريضِه لفوضى القراءات وتمييع المعاني. وقد نتجَ عن الدراسةِ الكشفُ عن دورِ الإيجاز والحذف والاستعارة في سياق القصص القرآنيّ، بوصفها عواملَ فاعلةً في إثارةِ دهشةِ المتلقّي، ودفعه إلى إِعمال الذِّهن في مقاصدِ الآيات، والتَّفكير في الاحتمالات الأكثرَ دقَّةً لتوجيه الدّلالة.

Araştırma, Kur'ân kıssasında beklenti ufkunun kırılması olgusunu izleyerek, onun anlam ve etkileyici özelliklerini Kur'ân metni bağlamında ortaya koymayı ve beklenti ufkunun Kur'ân süreçlerini yönlendirmedeki rolünü ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Anlama, yorumlama ve hikâyeden etkilenme kalıpları Bilinçli, disiplinli okuma, Kur'ân metninin özgüllüğünü ve bağlamsal verilerini dikkate alan sağlam temellere dayanmaktadır. Çalışmada temel kavramları tanıtmak için betimleyici ve analitik bir yaklaşım benimsenmiş olup, analitik bölümde Kur’ân kıssasında beklenti ufkunu kıran alanlar ve bunun sonuçları ele alınmıştır. Konunun önemi, alımlama teorisinin en önemli kavramlarından biri olan beklenti ufkunun, Kur’ân kıssası bağlamında içerilen anlamları anlamak ve onlarla etkileşime geçmek, alıcının bu bilgiyi kullanabileceğini kanıtlamak amacıyla uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Onu okuma kaosuna ve anlamların seyreltilmesine maruz bırakmadan, dini metnin belirli bağlamlarına uygun modern eleştiri araçları. Çalışma, Kur’ân kıssaları bağlamındaki rolünü ortaya çıkarmıştır. Bunlar, muhatabın hayretini uyandırmada, zihnini ayetlerin gayeleri üzerinde odaklamaya itmede ve manaya yön verme konusunda en doğru ihtimaller üzerinde düşünmesinde etkili faktörlerdir.

The research aims to monitor the phenomenon of breaking the horizon of expectation in the Quranic story in order to reveal the characteristics of meaning and influence in the context of the Quranic text and the role of the horizon of expectation in directing the processes of understanding and interpretation and patterns of being affected by the story, through conscious and disciplined reading based on solid standards that take into account the specificity of the Quranic text and its contextual conditions. The study relied on the descriptive analytical approach to define the basic concepts, and the analytical section dealt with the places of breaking the horizon of expectation in the Quranic story and the resulting connotations. The importance of the subject stems from its application of one of the most important propositions of reception theory - the horizon of expectation - to understand the meanings contained in the context of the Quranic story and interact with them, to prove that the recipient can employ the tools of modern criticism that suit the specific contexts of the religious text, without exposing him to the chaos of readings and diluting meanings. The study resulted in revealing the role of terseness, elision (ellipse) and metaphor in the context of Quranic stories, as effective factors in surprising the recipient and pushing him to work his mind on the purposes of the verses, and to think about the most accurate possibilities to direct the meaning.