Tabi’în Dönemi Muhaddis Kadısı Yahyâ b. Saîd el-Ensârî’nin Hayatı (ö.143/760) ve Hadis İlmindeki Yeri

Sahâbî, tâbiîn ve etbâu’t-tâbiîn tabakaların yer aldığı hicrî ilk asırda çok sayıda öncü âlim yetişmiştir. Bu âlimler arasında en dikkat çekici isimlerden biri, çalışmamızın konusu olan tabîîn tabakasından Yahyâ b. Saîd el-Ensârî’dir. Yahyâ b. Saîd 143/760 yılında kadılık görevinde bulunduğu sırada Hâşimiyye’de vefat etmiştir. Tâbiîn döneminin en önemli âlimlerinden olan Yahyâ b. Saîd hadîs münekkitleri tarafından “sika, sebt, hüccet, esbetü’n-nâs, hafız” şeklinde ta’dîl edilmiştir. Emevî ve Abbâsîler döneminde yaşamış, Emevîler döneminde Medine kadılığı, Abbâsî zamanında ise Hâşimiyye kadılığı görevinde bulunmuştur. Enes b. Mâlik, Sâib b. Yezîd b. Saîd, Ebû Ümâme Esad b. Sehl gibi sahâbî ve genç tâbiînlerden hadîs almış, Fukahâ-i Seb’a’ya öğrencilik yapmış İmâm Mâlik, İmâm Ebû Yûsuf, Abdullah b. Mübârek, Süfyân es-Sevrî, Süfyân b. Uyeyne, İbn Cüreyc gibi öncü âlimler yetiştirmiş yaşadığı dönemin en önemli muhaddislerindendir. “Ameller niyetlere göredir” hadîsini pek çok kişiye naklederek daha önce fert olan bu hadîsi meşhur derecesine ulaştırmıştır. Bu çalışma, Yahyâ b. Saîd’in Kütüb-i Sitte çerçevesindeki rivayetlerini analiz etmekte ve bu rivayetlerin içerik ve sahîhlik açısından değerlendirmesini amaçlamaktadır.

In the first century of the Hijri calendar, which saw the emergence of the companions, the Tabi'un, and the Atba' al-Tabi'in, many pioneering scholars arose. One of the most significant among them, and the focus of our study, is Yahya b. Said al-Ansari from the Tabi'un generation. Yahyā b. Sa‘īd passed away in 143 AH (760 CE) while serving as a judge in Hāshimiyya. As one of the most prominent scholars of the Tabi‘in period, he was described by hadith critics as “sika” (reliable), “sebt” (precise), “hüccet” (proof), “esbetü’n-nās” (the most trustworthy of people), and “hafız” (memorizer). He lived during the Umayyad and Abbasid periods, serving as the judge of Medina during the Umayyad period and as the judge of Hāshimiyya during the Abbasid era. He received hadith from Companions and young Tabi‘in such as Anas b. Mālik, Sāib b. Yazīd b. Sa‘īd, and Abū Umāmah Asad b. Sahl, and he taught leading jurists of his time, including Imam Mālik, Imam Abū Yusuf, Abdullah b. Mubārak, Sufyān al-Thawrī, Sufyān b. ‘Uyaynah, and Ibn Jurayj. He is regarded as one of the most important hadith scholars of his era. By transmitting the hadith “Actions are judged by intentions” to many people, he elevated this previously personal hadith to a renowned status. Our study focuses on evaluating the narrations that Yahyā b. Sa‘īd transmitted within the framework of the Kutub al-Sittah