From Seljuk Caravanserais to Ottoman Hans: The Transformation of Merchant Accommodations in Anatolia

Anadolu’daki kervansaraylar ve hanlar yalnızca konaklama yerleri değil, aynı zamanda süreklilik arz eden İslam kurumlarında mimarî, ticaret ve siyasetin kesişim noktalarıydı. Selçuklular döneminde, doğu–batı ve kuzey–güney ana güzergâhları üzerinde yaklaşık yüz anıtsal yapı inşa edildi. Buralarda sağlam surlar, görkemli taç kapılar ve vakıfların sundukların imkanlar sayesinde yolcular güvenli konaklama, tıbbî yardım ve mal muhafazası gibi hizmetlere rahatça ulaşabiliyorlardı. Bu yapılar aynı zamanda uzun mesafeli ticaret üzerinde devlet denetiminin birer simgesi oluyordu. Osmanlılar bu kurumları devraldılar; ancak onları badiyelerdeki yol kenarlarından şehirlere taşıyarak hanları çarşıların, atölyelerin ve ticaret merkezlerinin ortasına yerleştirdiler. Bu dönüşüm, kervan yollarından deniz ticareti ve kentsel pazarlara doğru yaşanan geniş ölçekli küresel dönüşümü yansıtmaktadır. Çalışma, Anadolu’ya odaklanarak Selçuklu kurumlarının sürekliliğini ve Osmanlıların yaşadığı değişim ve dönüşümün tüccar konaklama noktalarına yansıyan etkilerini ele almaktadır.

Caravanserais and hans in Anatolia were more than resting places: they embodied the intersection of architecture, commerce, and politics across successive Islamic polities. Under the Seljuks, nearly one hundred monumental complexes were built at intervals along the main east–west and north–south routes. Their fortified walls, monumental portals, and waqf endowments provided travelers with secure lodging, medical assistance, and protection of goods, while symbolizing state control over long-distance trade. The Ottomans inherited these institutions but relocated them from isolated highways into the hearts of cities, where hans became central to the organization of bazaars, workshops, and commercial districts. This transition illustrates how the spatial distribution and functions of merchant accommodations mirrored the wider global reorientation of trade routes, from overland caravan paths to maritime corridors and urban markets. Focusing on Anatolia, the study highlights both the continuity of Seljuk prototypes and the Ottoman innovations that integrated hans into imperial economic strategies.