İlk Dönem Kelam-Felsefe İlişkisinde İman Akıl ve İrade
Öz
Kelamda akıl ile naklin ilişkisine dair geniş kapsamlı tartışmalar yapılmış ve önemli sayıda literatür oluşmuştur. Akıl ile naklin ilişkisine dair bu tartışmalar kendi zemininde yararlı tartışmalardır; çünkü her iki kavramın çerçevesi ve ilişkisi önem arz etmektedir. Ancak mesele iki kavramın “ilişkisi” olmaktan çıkarılıp her ikisinin ayrı kavramlar olarak ele alınması önemli bir probleme yol açmaktadır. Bu yöneliş; birbirini gerektirmeyen “akla dayanan bilgi” ve “nakle dayana bilgi” şeklinde iki özerk/farklı bilgi çeşidinin ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Akıl ile naklin ilişkisine benzer bir konu akıl ile iradenin ilişkisi konusudur. Akıl insan olmanın bir şartı/sonucu olarak her insanda vardır ve inançtan bağımsız olarak kendini ortaya koyabilme ve bilgi üretme gücüne/sistemine sahiptir. Benzer şekilde, irade etmek de insan olmanın bir şartı/sonucudur ve inançtan bağımsız olarak da işlevseldir. Bu makalede, kısaca kelam tarihinde akıl ve iradeye atfedilen anlama paralel olarak birinin diğerini belirleme ve şekillendirme arasındaki ilişki ele alınacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adamson, Peter. “Felsefî Teoloji”. çev. Orhan Şener Koloğlu, Başlangıçtan Günümüze İslam Kelamı, Sabına Schmıdtke. İstanbul: Küre Yayınları, 2. Basım, 2017.
- Bolay, Süleyman Hayri. “Akıl”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 2/238-239. İstanbul: TDV Yayınları, 1989.
- Bolay, Süleyman Hayri. Felsefe Doktrinler ve Terimler Sözlüğü. 11. Basım. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2013.
- Cevherî, İsmail b. Hammad, Tâcü’l-Lüğa ve Sıhâhu’l-Arabiyye. Beyrut: 1990.
- el-Eş’arî, Ebû’l Hasan Ali b. İsmail. Makâlâtü’l-İslâmiyyîn ve İhtilâfu’l-Musallîn (İlk Dönem İslam Mezhepleri). çev. Mehmet Dalkılıç- Ömer Aydın. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2005.
- Fahri, Macit. İslam Felsefesi Tarihi. çev. Kasım Turhan. İstanbul: İklim Yayınları, 3. Basım. 1992.
- el-Gazzâlî, Ebû Hamîd Muhammed b. Muhammed b. Ahmed, Filozofların Tutarsızlığı. çev. Mahmut Kaya - Hüseyin Sarıoğlu. İstanbul: Klasik Yayınları, 2005.
- el-Gazzâlî, el İktisad fi’l itikâd, ed. Abdullah Muhammed el-Halîl. 2. Baskı. Beyrut: Dârü’l Kütübi’l-İlmiyye , 2015/1437.
- el-Gazzâlî. Kimyâ-yı Saâdet. trc. Ali Arslan. İstanbul: Arslan Yayınları, 1992.
- Râgıb el-İsfehânî, el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân , çev. Abdulbaki Güneş, Mehmet Yolcu, Çıra Yayınları, İstanbul: 2012.