Reisülküttâp Mehmet Raşit Efendi Kütüphanesi’ndeki Kelâm ve Akâid Eserleri

In the Ottoman Empire, one of the most important institutions where scientific and cultural heritage was passed on to future generations was waqf/foundations. The foundations, which were very active in religious, social, political, economic and administrative fields, also contributed to the development of the educational level of the society. In particular, foundations on books and libraries ranked first in raising the level of education of the people. In this context, the Library of Reis al-Kuttab Mehmet Rashid Efendi, one of the Ottoman state officials, is a kind of written cultural memory of the period. Based on the information in the documents of endowment, it is seen that after fiqh and literature, most of the endowed works are related to the field of kalām and aqā'id. In our study, the records in the library foundation of Reis al-Kuttab Mehmet Rashid Efendi, which were identified in the Judicial Registers Archive of Mufti’s Office in Istanbul and the Archive of General Directorate of Foundations, and the works in the printed / digital catalogs have been compared.

Osmanlı Devleti’nde ilmî ve kültürel mirasın gelecek nesillere aktarıldığı en önemli kurumlardan biri vakıflardır. Dinî, ictimaî, siyasî, iktisadî ve idarî sahada oldukça aktif vazife yürüten vakıflar, toplumun eğitim seviyesinin gelişmesine katkı sağlamıştır. Özellikle kitap ve kütüphane vakıfları, toplumun eğitim seviyesinin yükseltilmesinde ilk sırada yer almaktadır. Bu bağlamda Osmanlı devlet ricalinden Reisülküttâp Mehmet Raşit Efendi’nin Kayseri’deki Kütüphanesi, döneminin bir nevi yazılı kültür hafızasıdır. Mehmet Raşit Efendi, sadece kütüphane binasını yaptırmakla kalmamış, içerisine pek çok alanla ilgili temel sayılabilecek yazma eserleri de bağışlamıştır. Çalışmamızda Şer‘iyye Sicilleri Arşivi’nde kayıtlı Reisülküttâp Mehmet Raşit Efendi’nin vakfiyesi esas alınmak suretiyle kütüphanedeki kelâm ve akâid eserleri incelenmiştir. Çalışmamızda ayrıca, Reisülküttâp Mehmet Raşit Efendi Kütüphanesi’nin, İstanbul Müftülüğü Şer‘iyye Sicilleri Arşivi ve Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nden tespit ettiğimiz vakfiyesindeki kayıtlar ile basılı/dijital kataloglarındaki eserler mukayese edilmiştir. Kütüphanenin kurulduğu dönemdeki kelâm ve akâid ile ilgili eserlerin toplu bir şekilde listesinin sunulmasıyla Osmanlı dönemi kelâm eserleriyle ilgili literatürdeki eksikliğin giderilmesi amaçlanmıştır.