Buhârî’nin Fezâilü’l-Kur’ân Bölümünün Kur’ân Tarihi Açısından İncelenmesi

The authors of the Kutūb al-Sitta include a section on the Fezā’il al-Qur’ān/Adab al-Qur’ān in their works, in which they convey information about rewards and virtues. However Mustafa el-A‘zamî (1932-2017), Fuat Sezgin (1924-2018), and Dutch orientalist Harald Motzki (1948-2019) state that al-Bukhārī (d. 256/870) also included historical information in his section on the virtues of the Qur’ān, and that this information points to an early awareness of the Qur’ān. In this respect, this study seeks to answer the question of al-Bukhārī’s knowledge of the history of the Qur’ān in his chapter on Fezā’il al-Qur’ān and the method of conveying this information. The study aims to bring the determinations and approaches of a muhaddith to the accumulation of Qur’ānic history, which is one of the basic fields of the discipline of tafsir. The study, which is conducted through the methods of determination of historical data, document analysis and analytical evaluation, reveals that al-Bukhārī includes Qur’ānic historical information in the first 8 chapters of the section, that is, in the first 26 narrations. It can be concluded that these chapters and narrations contain information about the process of revelation, the language in which the Qur’ān was revealed, its jām‘ its authentication, the al-ahruf al-seb‘a, and the order of the sūrahs. Therefore, it is understood that al-Bukhārī, in his thematic classification of the narrations, wanted to provide a perspective on issues such as the identification, organization, and transmission of the Qur’ān.

Kütüb-i Sitte müellifleri eserlerinde Fezâilü’l-Kur’ân/Edebü’l-Kur’ân bölümüne yer vermekte, bölümde sevap ve fazilet içerikli bilgiler aktarmaktadır. Ancak Mustafa el-A‘zamî (1932-2017), Fuat Sezgin (1924-2018) ve Hollanda asıllı oryantalist Harald Motzki (1948-2019) Buhârî’nin (ö. 256/870), Fezâilü’l-Kur’ân bölümünde tarihi bilgilere de yer verdiğini, bu bilgilerin erken dönem Kur’ân bilincine işaret ettiğini söylemektedir. Bu itibarla çalışmada Buhârî’nin Fezâilü’l-Kur’ân bölümünde yer alan Kur’ân tarihi bilgisi ve bu bilgileri aktarma usûlü sorunsal addedilerek cevap aranmaktadır. Çalışma, tefsir disiplininin temel alanlarından olan Kur’ân tarihi birikimine bir muhaddisin tespit ve yaklaşımlarını kazandırma amacındadır. Tarihsel verilerin tespiti, doküman analizi ve analitik değerlendirme yöntemleriyle yapılan araştırmada Buhârî’nin, bölümün ilk 8 bâbında, yani ilk 26 rivayetinde Kur’ân tarihi bilgilerine yer verdiği tespit edilmektedir. Bu bâb ve rivayetlerin vahyin nüzul süreci, indirildiği dil, Kur’ân’ın cem‘i, istinsahı, yedi harf ve sûrelerin tertibi konularına dair bilgiler içerdiği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla Buhârî’nin, rivayetleri tematik olarak tasnif ederken Kur’ân’ın tespiti, tertibi ve istinsahı gibi meselelere dair bakış açısı kazandırmak istediği anlaşılmaktadır.