İbn Hacer'in “Fethu'l-Bârî” Eserinde Şâfiîlerin Amel Etmediği Hadisleri Yorumlama Metodu (Abdest ve Gusül Bölümleri Örneği)

Although el-Câmiu’s-sahîh by Buhârî is considered the most authentic source among the hadith collections of the Shâfiî’s, it is observed that they do not act upon some of the hadiths contained in it. Although the number of such hadiths is small, the reason why the Shâfiî’s do not act upon them is a subject worthy of investigation. This study focuses on the approach of the Shâfiî’s to such hadiths and their method of interpreting them, based on the “Wudûʾ/Purification” and “Ghusl” chapters of Fethu’l-Bârî, the foremost commentary on Sahîhu’l-Buhârî, written by the Shâfiî scholar Ibn Hacer. One of the main aims of the study is to examine the criteria Ibn Hacer considers when interpreting such hadiths and, consequently, to explore the reasons why the Shâfiî’s do not act upon them. Indeed, Ibn Hacer approaches and evaluates the rejected aspects of some hadiths transmitted in Sahîhu’l-Buhârî not through their chains of transmission, but through their content, within certain criteria. Ibn Hacer does not accept the immediate rejection of hadiths transmitted in the Sahîh that are not acted upon and instead resorts to interpretation (taʾwîl). The research is limited to certain hadiths in the “Wudûʾ” and “Ghusl” chapters of the Sahîh that the Shâfiî’s do not act upon, and Ibn Hacer’s evaluations are discussed within the context of his work Fethu’l-Bârî. Ibn Hacer’s approach to these hadiths—through criteria such as nesh, mücmel, hükmü hass, maslahat, stronger evidence, interpretation, tevil, and the preference of what is kat’i over what is ẓannî—is also among the identified points of focus.

Şafiîlerin hadis eserleri arasında en sahih kaynak olarak kabul edilen Buhârî’nin el-Câmiu’s-sahîh’inde yer alan bazı hadislerle amel etmedikleri görülmektedir. Bu tür hadislerin sayısının az olsa da Şafiîlerin bu tür hadislerle neden amel etmedikleri hususu tespite değer bir konudur. Bu çalışmada Şafiî bir âlim olan İbn Hacer’in Sahîhu’l-Buhârî’nin en önde gelen şerhi olan Fethu’l-Bârî’de “Vudû/Taharet” ve “Gusül” bölümleri esas alınarak Şafiîlerin amel etmedikleri hadislere yaklaşımı ve bu hadisleri yorumlama yöntemi üzerinde durulmuştur. Çalışmanın önemli amaçlarından birisi İbn Hacer’in bu tür hadisleri yorumlarken hangi kriterleri göz önünde bulundurduğunu ve dolayısıyla Şafiîlerin amel etmeme gerekçelerinin neler olduğunu irdelemektir. Zira İbn Hacer, Sahîhu’l-Buhârî’de nakledilen bazı hadislerde isnattan ziyade metnin muhtevası ile ilgili reddedilen konulara belli bazı kriterler çerçevesinde yaklaşmakta ve değerlendirmede bulunmaktadır. İbn Hacer, Sahîh’te nakledildiği halde amel edilmeyen hadisleri hemen reddetmeyi kabul etmemiş ve tevil yoluna gitmiştir. Araştırma İbn Hacer’in Sahîh’in “Abdest” ve “Gusül” bölümlerinde Şafiîlerin amel etmedikleri bazı hadislerle sınırlı tutulmuş, İbn Hacer’in değerlendirmeleri de Fethu’l-Bârî eseri bağlamında ele alınmıştır. İbn Hacer’in nesh, mücmel, hükmü hass, maslahat, daha güçlü delil, tevil, kat’i olanın zanni olana tercihi gibi kriterlerle bu hadislere yaklaşımı da ayrıca saptanan konular arasında yer almıştır.