A Comparative Text Analysis of the Drama of Ahmad Shawqı’s “Masra‘ Kilyûbâtrâ” and the Drama of William Shakespeare’s “Antonius and Cleopatra”

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 4, 1432 - 1455, 31.12.2025

Halil İbrahim Oğur

https://doi.org/10.32711/tiad.1746230

Öz

William Shakespeare's poetic drama Antony and Cleopatra, inspired by Roman history and shaped around the contrast between Ancient Egypt and the Roman Empire, is both a love story and a historical tragedy. Three centuries after Shakespeare, the Turkish-born Arab writer Ahmad Shawqî wrote the drama Masra‘ Kilyûbâtrâ, which centers on the death of Queen Cleopatra of Egypt and the historical events that led to her death. This study employs a comparative approach to analyze two dramatic texts that, on the one hand, introduced Cleopatra to universal drama literature and, on the other hand, brought this figure into the literary universe of the Arab world, using a comparative method. Taking into account the order in which the works appeared on the literary scene and the extent to which the later work approached the earlier work in terms of structure and theme was examined during the analysis process. Within this context, the works in question are compared in terms of both content and form, and thematic similarities and linguistic, artistic, and stylistic differences are revealed in detail.

Anahtar Kelimeler

Intertextuality , Counter-Influence , Shawqî , Shakespeare , Cleopatra

Ahmed Şevḳî’nin “Masra‘ Kilyûbâtrâ” Draması ile William Shakespeare’in “Antonius ve Kleopatra” Dramasının Karşılaştırmalı Metin Çözümlemesi*

Öz

William Shakespeare’in Roma tarihinden esinlenerek Antik Mısır ile Roma İmparatorluğu’nun karşıtlığı ekseninde şekillendirdiği Antonius ve Kleopatra adlı manzum draması hem aşk hem de tarihi trajedi niteliği taşımaktadır. Shakespeare’den üç asır sonra Türk asıllı Arap yazar Ahmed Şevḳî’nin aynı konu üzerine kaleme aldığı Maṣra‘ Kilyûbâtrâ draması da Mısır Kraliçesi Kleopatra’nın ölümünü ve bu ölüme zemin hazırlayan tarihsel olayları merkeze alarak kurgulanmıştır. Bu çalışma ile Kleopatra’yı evrensel drama literatürüne kazandıran drama ile bu figürü Arap dünyasının edebi evrenine taşıyan dramatik metnin karşılaştırmalı yöntemle incelenmesi amaçlanmıştır. Analiz sürecinde, eserlerin edebiyat sahnesine ortaya çıkış sırası dikkate alınarak sonra yazılmış olan eserin, önce yazılan esere yapısal ve tematik açıdan ne ölçüde yakınlaştığı belirtilmiş ayrıca dilsel, sanatsal ve üslupsal farklılıklar ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Metinlerarasılık , Karşıt Etkilenme , Şevḳî , Shakespeare , Kleopatra

Kaynakça

• Çamurdan, Esen. Çağdaş Tiyatro ve Dramaturgi. İstanbul: Mitos-Boyut Yayınları, 2. Basım, 2011.
• Eliot, T. S. Edebiyat Üzerine Düşünceler. çev. Sevim Kantarcıoğlu. İstanbul: Paradigma Yayınları, 2007.
• Erkek, Hasan. Oyun İçinde Anlatı. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2001.
• Grimal, Pierre. Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2012.
• Hilâl, Muhammed Ġuneymî. fi’n-Naḳdi’l-masraḥî. Kahire: Maṭba‘atü nahḍa mıṣr, ts.
• Honan, Park. Shakespeare: Bir Yaşam. çev. Bülent Bozkurt. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 4. Basım, 2014.
• Kittâne, Yâsîn. “Melâmiḥu’t-te’sîri’l-’edebî fi’l-masraḥiyyeti’ş-şi‘riyye beyne Şeksbîr ve Şevḳî”. Câmi‘a: ’Ebḥâs fi’l-‘Ulûmi’t-Terbeviyye ve’l’İctimâ‘ıyye 5 (Aralık 2001), 314-336.
• Kott, Jan. Çağdaşımız Shakespeare. çev. Teoman Güney. İstanbul: Mitos-Boyut Yayıncılık, 2017.
• Mendûr, Muhammed. Masraḥıyyât Şevḳî. Kahire: Nahḍa Mıṣr li’t-Ṭıbâ‘a ve’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, ts.
• Plutarkhos. Marcus Antonius. çev. Furkan Akderin. İstanbul: Say Yayınları, 2017.
• Shakespeare, William. Antonius ve Kleopatra. çev. İsmail Kuloğlu. İstanbul: Kitap Zamanı, 2009.
• Shakespeare, William. Antonius ve Kleopatra. çev. Bülent Bozkurt. İstanbul: Remzi Kitabevi, 5. Basım, 2010.
• Shakespeare, William. Antonius ve Kleopatra. çev. Can Doğan. İstanbul: Mitos-Boyut Yayınları, 2012.
• Shakespeare, William. Antonius ve Kleopatra. çev. Sabahattin Eyüpoğlu. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 7. Basım, 2016.
• Şevḳî, Ahmed. el-’A‘mâlü’l-kâmile el-masraḥiyyât. ed. Sa‘d Dervîş. Kahire: el-Hey’etü’l-Mıṣriyyetü’l-‘Âmme li’l-Küttâb, 1984.
• Şevḳî, Ahmed. Maṣra‘ Kilyûbâtrâ. Kahire: Maṭba‘atü Dâri’l-Kütübi’l-Mıṣriyye, 1946.
• Taner, Haldun vd. Tiyatro Terimleri Sözlüğü. Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınevi, 1966.
• Vâdî, Tâhâ. Şi‘ru Şevḳî el-ġınâ’î ve’l-masraḥî. Kahire: Dâru’l-Ma‘ârif, 5. Basım, 1994.
• Wells, Stanley. Shakespeare: Yazar ve Eserleri. çev. Cevza Sevgen. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 3. Basım, 1995.
• Wilkinson, Toby. Eski Mısır MÖ 3000’den Kleopatra’ya Bir Uygarlığın Tarihi. çev. Ümit Hüsrev Yolsal. İstanbul: Say Yayınları, 2. Basım, 2013.