Phonological and Morphological Changes of Arabic Loanwords in Karamanlidika

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 4, 1542 - 1568, 31.12.2025

Muhammet Ali Can , Chourem Kalentzi

https://doi.org/10.32711/tiad.1770829

Öz

This article examines Karamanlidika, Turkish texts written in the Greek alphabet and used by Orthodox Turks (Karamanlides) in the Ottoman Empire. This rich writing style did not survive due to the Lausanne population exchange and educational reforms. The study argues that these texts must be preserved by transcribing them into the Latin alphabet. It aims to serve as a guide for their correct interpretation, focusing specifically on phonetic and spelling changes in words of Arabic origin. A concrete example demonstrates how misreading a single letter can completely alter a sentence's meaning. Unlike previous, more limited studies, this article uses a representative sampling method to analyze a variety of Karamanlidika works—including religious texts, periodicals, tombstones, and commercial documents—offering a broader perspective on the evolution of Arabic loanwords from phonetic, orthographic, and grammatical standpoints.

Anahtar Kelimeler

Karamanlidika , Arabic , Turkish , Greek Alphabet , Loanword , Ottoman Turkish

Karamanlıcadaki Arapça Alıntı Kelimelerin Fonolojik ve Morfolojik Değişimleri

Öz

Bu makale, Osmanlı'daki Türk Ortodokslar (Karamanlılar) tarafından kullanılan ve Yunan alfabesiyle yazılan Türkçe metinler olan Karamanlıca'yı incelemektedir. Karamanlıca metinler tarihsel ve kültürel açıdan önemli bir kaynak olmasına rağmen, okunabilirliklerinde zorluklar mevcuttur. Bu nedenle, Yunan alfabesindeki harflerin Türkçe ses karşılıklarını gösteren güvenilir bir başvuru rehberi oluşturulması amaçlanmaktadır. Çalışma, özellikle Arapça kökenli kelimelerin Karamanlıcadaki fonetik ve imla değişimlerine odaklanarak doğru anlamayı hedefleyen bir kılavuz sunmayı amaçlar. Bir harfin yanlış okunmasının anlamı nasıl değiştireceği somut bir örnekle gösterilecektir. Nitelikteki bu araştırma, Osmanlı'nın son dönemine ait çeşitli yazılı ve sesli materyallerin (kitap, gazete, kayıt vb.) taranmasına dayanır. Analizler sonucunda şu önemli tespitlere ulaşılmıştır: Karamanlıların Hristiyanlaşmadan önce Müslüman olduğu; Osmanlı dönemi Türkçesi için hem Osmanlıca hem de Karamanlıca metinlere başvurulması gerektiği; Arapça seslerin imlasının kargaşa yarattığı; Karamanlıların Arapça dilbilgisi eksikliği nedeniyle bazı kelimeleri doğru telaffuz edemediği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Karamanlıca , Arapça , Türkçe , Yunan Alfabesi , Alıntı , Osmanlıca

Kaynakça

• Akın, Abdullah. Din Eğitiminde Özel Öğretim Yöntemleri. Bursa: Emin Yayınları, 2020.
• Aköz, Alaaddin. “XVI. Asırda Larende Kazası Hakkında”. Osmanlı Araştırmaları 13/13 (1993), 99-136.
• Anita, Körner, vd. “Examining the Glottal Stop as a Mark of Gender-Inclusive Language in German”. Applied Psycholinguistics 45/1 (2024), 1-24. https://doi.org/10.1017/S0142716424000018.
• Anzerlioğlu, Yonca. Türkiye’de Ortodoks Türkler (XVI. yy.-XX. yy.). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Doktora Tezi, 2002.
• Baş, Mustafa. “Günümüzde Hristiyan Türkler Ve Konumları”. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 1/1 (2016), 13 - 26.
• Başak, Recep – Abibulla, Seitkazy. “Karamanlıca Bir Destan: Ortodoksianın Pederi Merhum Patrik III. İoakim’e Methiye Beyitleri”. Balkanlarda Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları 6/1 (2024), 31-50.
• Bekar, Beytullah – Güngör, Okan Celal. Karamanlı Türkçesiyle Yazılmış Bir Hristiyanlık Metni: Senin İçün Bir Helaskâr (İnceleme-Metin-Sözlük-Tıpkıbasım). Kırklareli: RumeliYA, 2024.
• Ekincikli, Mustafa. Türk Ortodoksları (Başlangıçtan Milli Mücadele Sonuna Kadar). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1990.
• Evangelinos, Misailidis. İncil-i Şerif İoanis ve Mattheos Kavlince. İstanbul: İstos Yayın, 2016.
• Eyice, Semavi. “Anadolu’da ‘Karamanlıca’ Kitâbeler”. Belleten 39/153 (1975), 25-48;
• Gedikli, Zafer. “Karamanlılar ve Karamanlı Kültürüne Genel Bir Bakış”. Journal of Economics and Political Sciences 3/1 (2023), 52 - 63.
• Güncel Türkçe Sözlük. Erişim 22.02.2025. https://sozluk.gov.tr/
• Gündoğan, Alpay. Karamanlıca Aleksandros Makedonialı Meşhur Padişahın Nakliyeti Adlı Eserin Transkribi ve Biçim Bilgisi Özellikleri. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
• Helenistik Yunan ve Dilbilim Birliği Web Sayfası. Erişim 21.07.2025. https://hellenisteukontos.opoudjis.net/karamanlidika-orthography.
• İbar, Gazanfer. Anadolu hemşehrilerimiz: Karamanlılar ve Yunan harfli Türkçe. İstanbul: Türkiye İş bankası, 2010.
• Kahya, Hayrullah. “Karamanlıca Bir Esere Göre Karamanlıcada Arapça ve Farsça Kelimeler”. Journal of Turkish Studies Volume 3 Issue 3/3 (2008), 480-501.
• Kahya, Hayrullah. “Karamanlıca Bir Kitap Yeñi Hazne ve Dil Özellikleri (imla Özellikleri ve Ses Bilgisi)”. Journal of Turkish Studies Volume 3 Issue 6 (2024), 367-408.
• Kahya, Hayrullah. “Karamanlıca Bir Zebur: İmla Özellikleri ve Metin Örnekleri”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 (2014), 219-237.
• Kahya, Hayrullah. Yunan harfli Türkçe Bir Dergi: Angeliaforos çocuklar içün (1872): Giriş - İnceleme - Metin – Dizin. İstanbul: Ofis 2005 Yayınevi, 2015.
• Karadeniz, Hasan Basri. “Karaman Sürgünleri (1467-1474)”. Belleten 79/284 (2015), 73-104.
• Kelly, Patric. The Elements Of Book-Keeping; Comprising A System Of Merchants’ Accounts, Founded On Real Bussiness, And Adapted To Modern Practise. London: University of California Libraries, 1805.
• Kesisoğlu, Ioannis - Karacoğlu, Mihail. Aleksandros Makedonyalı Meşhur Padişahın Eyyam-i Padişahlığında Ettiği Seferlerin Ve Cenklerin, Ve Min Evvelinden El Ahirinedek, Yani Doğduğu Günden
• Vefatine Kadar Nasıl Ve Ne Tarzile Gelip Geçtiğinin Nakliyeti. İstanbul: Ohannes Basmahanesi, 1874.
• Kültüral, Zuhal. “Grek Harfli Karamanlıca Kitabelerdeki Alıntı Öğeler Üzerine”. Journal of Turkish Studies (2014), 39-51. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7508.
• Mantran, Robert. "Karamanlı". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12.03.2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/karamanli.
• Memduhoğlu, Adnan. “İlmihâl Edebiyatının Tarihi Serencâmı”. EKEV Akademi Dergisi 66 (Nisan 2016), 21-49.
• Nea Anatoli Gazetası, “Patrik Efendinin Nutkinin Maabadi” (27.01.1922), 1. https://libdigitalcollections.ku.edu.tr/digital/collection/ABK/id/4781
• Orhun, Murat. “Özbekçe Ünlü Harflerinin Eş Sesli Sözcüklerde Uygurcaya Bilgisayarlı Çevrilmesi”. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 21/2 (2017), 495 – 504.
• Öztürk, Hayrettin. “Kur’ân-ı Kerîm Kıraati’nde Dâd (ض) Harfi: Mahreci ve Sıfatları”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 44 (2018), 41-67.
• Pamuk, Sevil. “Arşivsel Örnekleme Yöntemlerinin Arşiv Serileri/Sınıfları Üzerinde Uygulanması”. Bilgi ve Belge Araştırmaları 8 (2017), 1 - 41.
• Peglidou, Irene. Καραμανλίδικα έντυπα στην υπηρεσία της προτεσταντικής ιεραποστολικής διείσδυσης στο ρωμέικο μιλλέτ της Οθωμανικής αυτοκρατορίας: η περίπτωση του παιδικού περιοδικού ‘Αγγελιαφόρος’ (1872-1896). Gümülcine: Trakya Demokritos Üniversitesi, Tarih ve Etnoloji Bölümü, Doktora Tezi, 2023.
• Sümer, Faruk. “Karamanoğulları”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12.04.2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/karamanogullari
• Şemseddin Sami. Kâmus-i Türkî. İstanbul: Dersaâdet, 1921.
• Tekin, Yüksel Elif. Anadolu’nun Hıristiyan Türkleri Karamanlılar. Batman Üniversitesi-Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüleri, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
• Tuncel, Metin. “Karaman”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 20.03.2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/karaman
• Youtube, “Yersimani Papazoğlu - Burçah Tarlası”. Erişim 25.04.2025.
• Youtube. “Karamanlı Rum Hacı Ana Kadinko ile ropörtaj”. Erişim 25.04.2025.
• Yüce, Nuri. “Karamanlı Türkleri”. Journal of Turkish Language and Literature 42/42 (2011), 155-164.