Muhammed et-Trâbzonî’nin (öl. 1200/1786) “Rüseyyiletün fî ṣavmi ʿÂşûrâ”sının Hadis İlmi Açısından Değerlendirilmesi

This article aims to assess the value, within the science of Ḥadīth, of a manuscript entitled al-Rusayyilā fī ṣawm-i ‘Āshūrā by its author, Muḥammad al-Ṭrabzonī al-Madanī, an 18th century Ottoman scholar. The bulk of the treatise consists of ḥadīth narrations, legal rulings derived from them (istidlālāt), and critical analyses thereof. In its introduction, the author explores the linguistic origins of "‘Āshūrā." The author devides its work into one introductary and two main chapters followed by a conclusion. The first section discusses the various scholarly interpretations of a narration from Ibn ‘Abbās regarding the day's determination and highlights certain rejected and ḍaʿīf (weak) narrations. The second main chapter offers an outline of the legal rulings and sunnahs of the ‘Āshūrā fast. The work concludes with a summary of scholars’ various views on the causes of fabricated ḥadīths concerning ‘Āshūrā. In addition to providing the first critical edition of al-Ṭrabzonī’s treatise, the present study finds that it is a valuable historical document reflecting his era's intellectual and social dimensions. It also carries a guiding (irshādī) message, aiming to reinforce established Islamic sunnahs and cautions against erroneous beliefs and practices through a scholarly methodology, thereby directing its audience toward the correct path.

Bu makale, son dönem Osmanlı alimlerinden Muhammed et-Trabzonî el-Medenî’nin (ö.1200/1786) “Rüseyyiletün fî ṣavmi ‘Âşûrâ/Aşure Orucu Hakkında Küçük Risale” adını verdiği yazma eserini hadis ilmi açısından değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Risalesinin büyük bir bölümünü Âşûrâ günü ve orucuyla alakalı hadis rivayetleri, bunlarla ilgili istidlaller ve eleştirel görüşler teşkil etmektedir. Yazar eserini mukaddime/giriş, iki bab ve hâtime/sonuç ana başlıklarından oluşturmuştur. Giriş bölümünde “Âşûrâ” kelimesinin dilbilimsel kökeni hakkında açıklamalarda bulunmuştur. İlk bölümde Aşure gününün belirlenmesinde İbn Abbas’tan (r.a.) nakledilen bir rivayetin anlaşılmasında alimlerin farklı yaklaşımlarına yer vermiş ve hadis kriterleri açısından bazı zayıf ve merdûd rivayetlere dikkat çekmiştir. Risalesinin ikinci bölümü, Aşure orucunun hükümleri ve sünnetleri hakkında fıkhî bir özet içermektedir. Eserin sonunda Trâbzonî, Âşûrâ gününe dair hadislerdeki uydurma sebeplerine ilişkin, âlimlerin görüşlerini özetlemiştir. Risalenin neşrine ek olarak, çalışmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: Bu risale özellikle müellifin yaşadığı dönemdeki ilmi ve sosyal tartışmaları yansıtan bir belge niteliğindedir. Risale aynı zamanda, İslam'da yaygın ve yerleşik sünnetleri güçlendirmeyi ve yanlış inanç ve uygulamalara karşı ilmi bir yöntemle uyarıda bulunmayı amaçlayan, muhatap aldığı topluma doğru yolu gösteren irşadi bir mesaj taşımaktadır.