Kur’an’da Suç ve Günah Kavramlarının Adli Dilbilim Perspektifinden Analizi

Erdoğan Demir

doi:10.32711/tiad.1788894

EN TR

The Concepts of Crime and Sin in the Qur’an: An Analysis from the Perspective of Forensic Linguistics

Abstract

This article examines the concepts of sin and crime in the Qur’an from the perspective of forensic linguistics, focusing on their semantic, etymological, and contextual dimensions. Although terms such as junāḥ, ithm, dhanb, jurm, and khaṭaʾ are often used interchangeably in translations, discourse analysis reveals distinct legal and moral implications. Junāḥ refers to actions that blur the boundary between prohibition and permissibility in personal conduct, while ithm denotes intentional or negligent behaviors with legal consequences. Dhanb signifies serious violations affecting social order, often mentioned alongside repentance; jurm designates persistent, unpardonable offenses, identifying mujrim as those deserving punishment; and khaṭaʾ points to unintentional acts evaluated by the degree of negligence. These distinctions are structured around parameters such as personal–public domain, intent–negligence, and forgiveness–unpardonability. The study argues that the Qur’an’s conceptual diversity reflects not only a moral but also a coherent legal system of meaning.

Keywords

Qur’an , Crime , Sin , Jurm , Forensic Linguistics

Öz

Kur’an’da Suç ve Günah Kavramlarının Adli Dilbilim Perspektifinden Analizi

Öz

Bu makale, Kur’an’da suç ve günah kavramlarını semantik, etimolojik ve bağlamsal yönleriyle adli dilbilim perspektifinden incelemektedir. Kur’an’da sıkça geçen cünah, ism, zenb, cürüm ve hata kavramları genellikle birbirinin yerine eş anlamlı olarak çevrilmesine rağmen, söylem analizi bu terimlerin farklı hukuki ve ahlaki alanlara işaret ettiğini göstermektedir. Cünah, bireysel düzlemde yasakla meşruiyet sınırında kalan fiilleri; ism, kasıt veya ihmal içeren, hukuki sonuç doğurabilecek eylemleri; zenb, toplumsal düzeni bozan ve bağışlanma talebiyle birlikte anılan ağır ihlalleri; cürüm, ısrarla işlenen ve affı olmayan suçları; hata ise kasıtsız davranışları ifade eder. Bu farklılıklar, bireysel–kamusal, kasıt–ihmal ve bağışlanabilirlik–affedilmezlik eksenlerinde anlam kazanır. Çalışma, Kur’an’ın kavramsal çeşitliliğinin yalnızca ahlaki değil, aynı zamanda hukuki bir sistematiğe dayandığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kur'an , Suç , Günah , Cürüm , Adlidilbilim

Kaynakça

Abdulhamid, Ahmed Muhtar. Mu‘cemu’l-Luğati’l-‘Arabiyyeti’l-Mu‘âsıra. Beyrut: Alemu’l-Kütub, 2008.
Adil, Şeyh Abdullah Ahmed. Mukaddime fî ‘İlmi Lisâniyyâti’l-Cinâiyye. Sukabumi: CV Jejak, 2021.
Apaydın, H. Yunus. “Nas.” Diyanet İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2006, 32/391.
Askerî, Ebû Hilâl el-Hasen b. Abdillâh. el-Furûku’l-Luğaviyye. thk. Muhammed İbrahim Selim. Kahire: Dâru’l-‘İlm ve’s-Sekâfe, ts.
Ayaklı, Muhammed Halil. “İslam Hukukunda Suç ve Ceza Kavramları.” Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/2 (2022), 489-502.
Baykal, Nazlı. “Adli Dilbilim.” içinde Adli Söylembilim. Ankara: Seçkin Yayınları, 2019, 29-43.
Begavî, Ebû Muhammed el-Hüseyn b. Mes‘ûd. Me‘âlimü’t-Tenzîl. thk. Muhammed Abdullah en-Nemr vd. Riyad: Dâru’t-Tîbe, 1998.
Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukûk-i İslâmiyye ve İstilâhât-i Fıkhiyye Kāmusu. İstanbul: Bilmen Kitabevi, 1955.
Çelik, Hilal – Halil Ekşi. “Söylem Analizi.” Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 27 (2013), 105-120.
Demirci, Kerim. Adlî Dilbilim Sözlüğü. Ankara: Anı Yayıncılık, 2024.

Dinçer, Hülya. “Muktedirin Merhameti: Pragmatizm, Düşmanlık ve Adalet Yıkımı Olarak Af Siyaseti.” içinde Affetmenin Politikası, ed. Feryal Saygılıgil. Ankara: Dipnot Yayınları, 2023, 195-210.
Ebû Zehra, Muhammed. İslam Hukukunda Suç ve Ceza. çev. İbrahim Tüfekçi. İstanbul: Kitabevi Yayıncılık, 1994.
el-Hâfi, Manâl İmhemmed Ali. “Lisâniyyatu’l-Cinâiyye ve Devruhâ fi’l-Keşfi ‘ani’l-Cerîme.” Mecelletu İbn Haldûn li’d-Dirâsât ve’l-Ebhâs 12/3 (2023), 12-20.
Erem, Faruk – Ahmet Danışman – Mehmet Emin Artuk. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayınları, 1997.
Esen, Hüseyin. İslâm’da Suç ve Ceza – İslam Hukukunda Uhrevî Sorumluluk. İzmir: Yeni Akademi Yayınları, 2006.
Ferâhidî, Halil b. Ahmed. Kitâbu’l-‘Ayn. thk. Mehdî Mahzûmî – İbrahim Semarâî. Kahire: Mektebetu’l-Hilâl, 2010.
İbn Dureyd, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen. Cemheretu’l-Luğa. thk. Remzi Münir Ba‘lebekkî. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, 1987.
İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyin Ahmed. Fetâya Fakîhu’l-‘Arab. thk. Hüseyin Ali Mahfûz. Dımaşk: Mecma‘u’l-İlmî el-‘Arabî, 1958.
İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyin Ahmed. Makâyîsu’l-Luğa. Kahire: Dâru’l-Fikr, 1990.
İbn Manzûr, Muhammed b. Mukrim. Lisânu’l-‘Arab. Kahire: Dâru’l-Maârif, ts.
İbn Seyda, Ebü’l-Hasen Ali b. İsmâil. el-Muhassas. thk. H. İbrahim Ceffâl. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-‘Arabî, 1996.
Karaman, Hayrettin. Mukayeseli İslam Hukuku. İstanbul: İz Yayıncılık, 1999.
Karataş, Mehmet Zahir. “İslam Hukukunda Zannî Bilginin Delil Değeri Bağlamında İctihad.” Van İlahiyat Dergisi 9/15 (2021), 233-250.
Koca, Ferhat. “Mefhûm.” Diyanet İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2003, 28/352-353.
Koçkuzu, Ali Osman. Hadiste Nâsih-Mensûh Meselesi. İstanbul: MÜİFAV Yayınları, 1985.
Kur’ân-ı Kerîm. çev. Halil Altuntaş – Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2009.
Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed. el-Ahkâmü’s-Sultâniyye. Kahire: Dâru’l-Hadîs, ts.
Mukâtil b. Süleyman. Tefsîr Mukâtil b. Süleyman. thk. Abdullah Mahmud Şahata. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-‘Arabî, 2002.
Nuriddîn, Ahmet. “Lisâniyyatu’l-Kadâiyye fi Vatani’l-‘Arabî.” Mecelletu’l-Esr 29 (2017), 43-50.
Sa‘dî, Ebû Ceyb. el-Kâmûsu’l-Fıkhî. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1988.
Saydam, Mehmet – Nurten Öztürk. “Türk Ceza Kanunu Bakımından Taksir.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 6/23 (2015), 135-157.
Soyaslan, Doğan. “Af.” Anayasa Yargısı 17/1 (2001), 412-428.
Taberî, İbn Cerîr. Câmi‘u’l-Beyân ‘an Te’vîli Âyi’l-Kur’ân. thk. Mahmud Muhammed Şâkir. Mekke: Dâru’t-Terbiyye ve’t-Turâs, ts.
Türk Dil Kurumu (TDK). “Hata.”
Vâhidî, Ebü’l-Hasen Ali b. Ahmed. Tefsîru’l-Basît. thk. Komisyon. Riyad: İmam Muhammed b. Suûd Üniversitesi Yayınları, 2009.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Arap Dili ve Belagatı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Erdoğan Demir ^*
0000-0003-0391-9824
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

22 Eylül 2025

Kabul Tarihi

24 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 9 Sayı: 4

DOI

https://doi.org/10.32711/tiad.1788894

IZ

https://izlik.org/JA47TT57ZS

ISNAD

Demir, Erdoğan. “Kur’an’da Suç ve Günah Kavramlarının Adli Dilbilim Perspektifinden Analizi”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 9/4 (01 Aralık 2025): 1391-1409. https://doi.org/10.32711/tiad.1788894.

Türkiye İlahiyat Araştrımaları Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.

The Concepts of Crime and Sin in the Qur’an: An Analysis from the Perspective of Forensic Linguistics

Abstract

Keywords

Öz

Öz

Öz

Öz

Kur’an’da Suç ve Günah Kavramlarının Adli Dilbilim Perspektifinden Analizi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster