Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği
Öz
Kıraat ilminde mütevâtir kıraatler tilâvet bakımından kabul görürken, şâz kıraatler tilâvet kapsamı dışında bırakılmış; ancak bunlar, İslâmî ilimlerin farklı alanlarında önemli bir ilmî veri olarak değerlendirilmiştir. Çalışmamızda “Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği” konusunu ele aldık. Bu konunun seçilmesindeki problem İslâmî ilimlerde şâz kıraatlerin işlevi sorunudur. Araştırmanın amacı, eserde şâz kıraatlerin tefsir, fıkıh ve Arap dili bağlamında ele alınışını ortaya koymaktır. Eserde yer alan şâz kıraatler ilk kez çalışmamız vesilesiyle fıkıh ve Arap dilinin etkisi açısından incelenecektir. Makalemiz bu yönüyle özgün bir değer taşımaktadır. İnceleme zikredilen eserdeki şâz kıraatlerle sınırlandırılmıştır. Literatür taraması yapılarak eser tahlil edilmiştir. Bulgular, mütevâtir-şâz kıraatler bağlamında mukayese yöntemiyle incelenmiştir. Bu İnceleme Ebü’l-Berekât Abdullah en-Nesefî’nin (öl. 710/1310) hayatı ile eserindeki şâz kıraatlerin tefsir, fıkıh ve Arap dili alanlarında kullanımlarını ele alan iki ana bölümden oluşmaktadır. Araştırmada Nesefî’nin, şâz kıraatleri bağımsız deliller olarak değil; mütevâtir kıraatleri açıklayan ve destekleyen unsurlar olarak kullandığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kur’ân-ı Kerim ve Kıraat, Şâz Kıraat, Nesefî, Medârikü’t-Tenzîl, Tefsir, Fıkıh, Arap Dili
Destekleyen Kurum
Etik Beyan
Kaynakça
- ‘Abdü’ş-Şekûr Mu‘allim ‘Abdu Farih. Belâğatü’l-müyessera. Kahire: Dâru’l-‘İlm, 2019.
- Acar, Mehmet Maşuk. Kıraat İlminde Şâz Meselesi. Ankara: İlâhiyât, 2005.
- Ahfeş, Ebü’l-Hasan Sa‘îd b. Mes‘ade. Me‘âni’l-Kur’ân. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1990.
- Akbaba, Ahmet Arif. “Ebü’l-Abbâs el-Mehdevî’ye Kadar Kayrevan’da Tefsir İlmi ve Onun Tefsir Eserlerindeki Genel Yaklaşımı”. Tekirdağ İlahiyat Dergisi 11/1 (2025), 139-174.
- Altuntaş, Halil - Şahin, Muzaffer. Kur’an-ı Kerim Meâli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2011.
- Atik, Bilal. “Kur’ân Öğretiminde Taʿlîm Usûlünün Yeri ve Önemi”. Dergiabant 9/2 (Kasım 2021), 677.
- Atmaca, Şeyda. “İbn Hâleveyh ve İbn Zencele’nin Hüccet Eserleri Bağlamında Kıraat Hüccetlerinin Mukayesesi”. Usul İslam Araştırmaları Dergisi 44 (Aralık 2025), 97-132.
- Bedir, Murtaza. “Nesefî, Ebü’l-Berekât”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/567-568. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
- Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Sa‘îd Ebû Muhammed ‘Abdullâh b. ‘Ömer b. Muhammed. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl. Beyrut: Dâru Reşîd, 2000.
- Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük Tefsir Tarihi Tabakatü’l Müfessirîn. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1974.