Araştırma Makalesi

Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği

Cilt: 10 Sayı: 1 31 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği

Öz

Kıraat ilminde mütevâtir kıraatler tilâvet bakımından kabul görürken, şâz kıraatler tilâvet kapsamı dışında bırakılmış; ancak bunlar, İslâmî ilimlerin farklı alanlarında önemli bir ilmî veri olarak değerlendirilmiştir.  Çalışmamızda “Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği” konusunu ele aldık. Bu konunun seçilmesindeki problem İslâmî ilimlerde şâz kıraatlerin işlevi sorunudur. Araştırmanın amacı, eserde şâz kıraatlerin tefsir, fıkıh ve Arap dili bağlamında ele alınışını ortaya koymaktır. Eserde yer alan şâz kıraatler ilk kez çalışmamız vesilesiyle fıkıh ve Arap dilinin etkisi açısından incelenecektir. Makalemiz bu yönüyle özgün bir değer taşımaktadır. İnceleme zikredilen eserdeki şâz kıraatlerle sınırlandırılmıştır. Literatür taraması yapılarak eser tahlil edilmiştir. Bulgular, mütevâtir-şâz kıraatler bağlamında mukayese yöntemiyle incelenmiştir. Bu İnceleme Ebü’l-Berekât Abdullah en-Nesefî’nin (öl. 710/1310) hayatı ile eserindeki şâz kıraatlerin tefsir, fıkıh ve Arap dili alanlarında kullanımlarını ele alan iki ana bölümden oluşmaktadır. Araştırmada Nesefî’nin, şâz kıraatleri bağımsız deliller olarak değil; mütevâtir kıraatleri açıklayan ve destekleyen unsurlar olarak kullandığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kur’ân-ı Kerim ve Kıraat, Şâz Kıraat, Nesefî, Medârikü’t-Tenzîl, Tefsir, Fıkıh, Arap Dili

Destekleyen Kurum

Yozgat Bozok üniversitesi

Etik Beyan

Bu çalışma Yozgat Bozok üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsünde Prof. Dr. Mehmet Altuntaş ve Doç. Dr. Şuayip Karataş danışmanlığında sunacağımız “Nesefî'nin Medâriku't-Tenzîl'inde Kıraat Olgusu” başlıklı doktora tezi esas alınarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

  1. ‘Abdü’ş-Şekûr Mu‘allim ‘Abdu Farih. Belâğatü’l-müyessera. Kahire: Dâru’l-‘İlm, 2019.
  2. Acar, Mehmet Maşuk. Kıraat İlminde Şâz Meselesi. Ankara: İlâhiyât, 2005.
  3. Ahfeş, Ebü’l-Hasan Sa‘îd b. Mes‘ade. Me‘âni’l-Kur’ân. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1990.
  4. Akbaba, Ahmet Arif. “Ebü’l-Abbâs el-Mehdevî’ye Kadar Kayrevan’da Tefsir İlmi ve Onun Tefsir Eserlerindeki Genel Yaklaşımı”. Tekirdağ İlahiyat Dergisi 11/1 (2025), 139-174.
  5. Altuntaş, Halil - Şahin, Muzaffer. Kur’an-ı Kerim Meâli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2011.
  6. Atik, Bilal. “Kur’ân Öğretiminde Taʿlîm Usûlünün Yeri ve Önemi”. Dergiabant 9/2 (Kasım 2021), 677.
  7. Atmaca, Şeyda. “İbn Hâleveyh ve İbn Zencele’nin Hüccet Eserleri Bağlamında Kıraat Hüccetlerinin Mukayesesi”. Usul İslam Araştırmaları Dergisi 44 (Aralık 2025), 97-132.
  8. Bedir, Murtaza. “Nesefî, Ebü’l-Berekât”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/567-568. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
  9. Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Sa‘îd Ebû Muhammed ‘Abdullâh b. ‘Ömer b. Muhammed. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl. Beyrut: Dâru Reşîd, 2000.
  10. Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük Tefsir Tarihi Tabakatü’l Müfessirîn. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1974.

Kaynak Göster

APA
Cenan, Y., Altuntaş, M., & Karataş, Ş. (2026). Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 10(1), 85-108. https://doi.org/10.32711/tiad.1808638
AMA
1.Cenan Y, Altuntaş M, Karataş Ş. Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği. TİAD. 2026;10(1):85-108. doi:10.32711/tiad.1808638
Chicago
Cenan, Yasin, Mehmet Altuntaş, ve Şuayip Karataş. 2026. “Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10 (1): 85-108. https://doi.org/10.32711/tiad.1808638.
EndNote
Cenan Y, Altuntaş M, Karataş Ş (01 Mart 2026) Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10 1 85–108.
IEEE
[1]Y. Cenan, M. Altuntaş, ve Ş. Karataş, “Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği”, TİAD, c. 10, sy 1, ss. 85–108, Mar. 2026, doi: 10.32711/tiad.1808638.
ISNAD
Cenan, Yasin - Altuntaş, Mehmet - Karataş, Şuayip. “Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10/1 (01 Mart 2026): 85-108. https://doi.org/10.32711/tiad.1808638.
JAMA
1.Cenan Y, Altuntaş M, Karataş Ş. Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği. TİAD. 2026;10:85–108.
MLA
Cenan, Yasin, vd. “Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, c. 10, sy 1, Mart 2026, ss. 85-108, doi:10.32711/tiad.1808638.
Vancouver
1.Yasin Cenan, Mehmet Altuntaş, Şuayip Karataş. Şâz Kıraatlerin Tefsir, Fıkıh ve Arap Diline Katkısı: Medârikü’t-Tenzîl Örneği. TİAD. 01 Mart 2026;10(1):85-108. doi:10.32711/tiad.1808638