Araştırma Makalesi

İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´

Cilt: 10 Sayı: 1 31 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´

Öz

Kuzey Afrika bölgesinde basılan mushaflardaki vakf işaretleri esas alınan İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin (öl. 930/1523-1524) kıraatte İmam Nâfî´ye tâbî olması, vakf ve ibtidâ konusunda onun görüşlerinden etkilenmiş olabilme ihtimalini akıllara getirmektedir. İki âlimin vakflarına dair yapılmış müstakil araştırmalar olmakla birlikte mukayeseli bir çalışma yapılmamış olması konuyu özgün kılmaktadır. Çalışmada İmam Nâfî’nin vakf ve ibtidâ konusunda Hebtî’ye kaynak olabilme ihtimali değerlendirilmektedir. Konu İmam Nâfî’nin vakf ve ibtidâ eserlerinde zikredilen rivayetleri kapsamında ele alınmış, iki âlimin vakf/vasl tercihleri listelenmiş, ibtidâ edilen cümlelerin öncesi ile olan lafız bağının tespiti noktasında i´râbü’l-Kur’ân ve tefsir eserlerinden faydalanılarak cümlelerin i´rab durumu belirlenmiştir. Dilbilgisi ve vakf/ibtidâda güzel kabul edilen anlam vurguları açısından, ittifak ettikleri ve ihtilaf ettikleri vakflar olarak iki başlıkta incelenmiştir. Netice itibariyle Hebtî’nin ibtidâda yapılan anlam vurguları, zıt anlamlı ifadelerin arasında vakfetme gibi bazı hususlarda İmam Nâfî´ ile benzer seçimler yaptığı, özellikle istidrâk edatlarının öncesinde yaptığı vakflarda onu kaynak almış olmasının mümkün olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kur’ân-ı Kerim, Kıraat, Vakf, İbtidâ, İmam Nâfî, İbn Ebî Cum´a el-Hebtî

Etik Beyan

Bu çalışma, Dr. Öğr. Üyesi Mehmet EFE danışmanlığında yürütülen doktora tezi esas alınarak hazırlanmıştır (İbn Ebî Cum´a el-Hebtî’nin Vakf Sistemi,Uludağ Üniversitesi, Bursa/Türkiye). Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatür taraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Kaynakça

  1. A´râb, Said. el-Kurrâu ve’l-kırââtü fî’l-Mağrib. Beyrut: Dâru’l-Arabi’l-İslâmî, 1. Basım, 1990.
  2. Abdülcelîl, İbrâhim Ahmed Abdullah. et-Tevcîhü’l-lugaviyyü li’l-vakfi’l-müşkili inde’l-İmâm el-Hebtiyyi fî’l-eczâi’s-selâseti’l-ûlâ mine’l-Kurâni’l-Kerîm. Amman: el-Ulûmu’l-İslâmiyyetü’l-Âlemiyye, Külliyyetü’d-Dirâsâti’l-Ulyâ, Doktora Tezi, 2016.
  3. Âbidîn, Şeyh b. Hanefiyye. Menheciyyetü İbn Ebî Cum´a el-Hebtî fî evkâfi’l-Kur’âni’l-Kerîm. Cezayir: Dâru’l-İmâm Mâlik, 1. Basım, 2006.
  4. Akdemir, Mustafa Atilla. Kıraat İlmi Eğitim ve Öğretim Metotları. İstanbul: İFAV Yayınları, 2. Basım, 2015.
  5. Altıkulaç, Tayyar. “Nâfî‘ b. Abdurrahman”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/287-289. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
  6. Avacî, Hüseyin b. Muhammed. en-Nukûlü’l-vâride an kitâbi Vakfi’t-tamâm. Riyad: Dâru’l-Hadârati li’n-Neşr, 1. Basım, 2012.
  7. Ayyıldız, Mahmut. Kur’ân İlimleri Edebiyatı (Hicrî 10. Asra Kadar). İstanbul: İFAV Yayınları, 1. Basım, 2025.
  8. Bû´âfiye, Muhammed Sâlih. el-Üsüsü’l-âmm elletî benâ aleyhâ el-İmâm el-Hebtî vukûfehû. Câmiatü’l-Cezâir, Külliyyetü’l-´Ulûmi’l-İslâmiyye, Kismu’l-Luga ve’l-Hadâra, 2009.
  9. Dânî, Osman b. Said b. Osman b. Ömer Ebû Amr. el-Müktefâ fi’l-vakfi vel ibtidâ’. thk. Muhyiddîn Abdurrahmân Ramazân. Amman: Dâru Ammâr, 1. Basım, 2001.
  10. De´âs, Ahmed Ubeyd vd. İ´râbü'l-Kur'âni'l-Kerîm. 3 Cilt. Şam: Dâru'n-Nümeyr, 1. Basım, 2004.

Kaynak Göster

APA
Düzcan, M. Ş., & Efe, M. (2026). İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 10(1), 169-190. https://doi.org/10.32711/tiad.1811602
AMA
1.Düzcan MŞ, Efe M. İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´. TİAD. 2026;10(1):169-190. doi:10.32711/tiad.1811602
Chicago
Düzcan, Muhammed Şükrü, ve Mehmet Efe. 2026. “İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10 (1): 169-90. https://doi.org/10.32711/tiad.1811602.
EndNote
Düzcan MŞ, Efe M (01 Mart 2026) İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10 1 169–190.
IEEE
[1]M. Ş. Düzcan ve M. Efe, “İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´”, TİAD, c. 10, sy 1, ss. 169–190, Mar. 2026, doi: 10.32711/tiad.1811602.
ISNAD
Düzcan, Muhammed Şükrü - Efe, Mehmet. “İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10/1 (01 Mart 2026): 169-190. https://doi.org/10.32711/tiad.1811602.
JAMA
1.Düzcan MŞ, Efe M. İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´. TİAD. 2026;10:169–190.
MLA
Düzcan, Muhammed Şükrü, ve Mehmet Efe. “İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, c. 10, sy 1, Mart 2026, ss. 169-90, doi:10.32711/tiad.1811602.
Vancouver
1.Muhammed Şükrü Düzcan, Mehmet Efe. İbn Ebî Cum’a el-Hebtî’nin Vakıf ve İbtidâ Tercihlerinin Kaynağı Olarak İmam Nâfî´. TİAD. 01 Mart 2026;10(1):169-90. doi:10.32711/tiad.1811602