The Conceptualization Process of the Muru'a one of the Characteristics Sought in the Narrator and the Problem of its Currentness

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1 , 242 - 263 , 31.03.2026

Mustafa Karabacak

https://doi.org/10.32711/tiad.1812901

https://izlik.org/JA66NA84BB

Öz

Murūʾa, is one of the acts related to the narrator's justice quality. This condition was previously considered in taqwa, one of the characteristics sought in the narrator. As it is understood from the definitions of murûet, while most of the violating behaviors are registered with time and place, some of them have been discussed by scholars without being limited to time and place. Among these, the issue of getting paid and being close to the rulers in the face of hadith narration, which is not dependent on a regional factor and discussed by some hadith, and its effect on hadith transmission were emphasized. Based on the murūʾa definitions of the muḥaddit̲h̲, a definition attempt was made that sheds light on the present. Based on this definition, it was concluded that the concept of murūʾa did not end with the period of narration in the hadīth̲̲ method and that it has an aspect that looks at the present day.

Anahtar Kelimeler

Ḥadīth̲ , Murūʾa , Muruwwa̲ , Narration , Justice.

Râvi Sıfatlarından Mürûetin Kavramlaşma Süreci ve Güncelliği Sorunu

https://izlik.org/JA66NA84BB

Öz

Mürûet, râvinin adâlet vasfıyla ilgili ıstılahlardan biridir. Bu şart önceden râvide aranan özelliklerinden biri olan takvânın içinde değerlendirilmekteydi. Mürûetin tanımlarından anlaşıldığına göre ihlal edici davranışlardan birçoğu zaman ve mekânla kayıtlı iken bazısı ise zaman ve mekânla sınırlı olmadan âlimler tarafından tartışılmıştır. Çalışmada mürûeti ihlal edici davranışlardan bölgesel bir faktöre bağlı olmayan ve bazı muhaddislerce tartışılan hadis rivayeti karşısında ücret almak ve yöneticilere yakın olmak meselesi ve bunun hadis rivayetine etkisi tartışıldı. Muhaddislerin mürûet tanımlarından yola çıkarak günümüze ışık tutan bir tanım denemesi yapıldı. Bu tanımdan da hareket ederek mürûet kavramının hadis usûlündeki rivayet dönemi ile bitmediği ve günümüze bakan bir veçhesinin olduğu kanaatine ulaşıldı.

Anahtar Kelimeler

Hadis , Mürûet , Mürüvvet , Rivayet , Adâlet.

Kaynakça

• Acar, H. İbrahim. “Mehrin İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 17 (2011), 368-388.
• Aclûnî, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Muhammed b. Abdilhâdî. Keşfu’l-Hafâ ve Muzîli’l-İlbâs. thk. Abdulhamid b. Ahmed b. Yusuf b. Hendâvî. 2 Cilt. b.y.: Mektebetu’l-Asriyye, 1420.
• Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed. el-Ilel ve Ma’rifeti’r-Ricâl. 3 Cilt. Riyad: Dâru’l-Hânî, 2. Basım, 1422.
• Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed. el-Müsned. 6 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Basım, 1982. Âşıkkutlu, Emin. Hadiste Ricâl Tenkidi. İstanbul: İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1997.
• Aydın, Osman. “Ravinin Adâletine İlişkin Hususiyetler Bağlamında Buhârî’nin Hadis Ricâline Yaklaşımı”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16/32 (2017), 741-770.
• Bâbertî, Muhammed b. Mahmud el-. er-Rudûd ve’n-Nukûd şerhu muhtasari İbnu’l-Hâcib. thk. Dayfullah b. Sâlih b. Avn el-Omerî vdğr. 2 Cilt. b.y.: Mektebetu’r-Rüşd, 1426.
• Beddâh, Râşid b. Abdurrahman. Mecelletu’l-Bahsi’l-Ilmiyyi ve’t-Türâsi’l-İslâmî 40. “Havâtimu’l-Murûe”, 19-24.
• Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. el-Huseyin el-. es-Sünenü’l-Kübrâ. thk. Muhammed Abdulkadir Atâ. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, 3. Basım, 1424.
• Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. el-Huseyin el-. Şuabü’l-İmân. 14 Cilt. Hindistan: Mektebetü’r-Rüşd, 1423.
• Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail el-. el-Câmiu’s-sahîh. 8 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1401.
• Bûsîrî, Ebu’l-Abbâs Ahmed b. Ebû Bekr el-. Misbâhu’z-zücâce fî zevâidi İbn Mâce. thk. Muhammed el-Muntakî el-Kişnevî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Arabiyye, 2. Basım, 1403.
• Ca‘berî, Ebû İshâk İbrahim b. Ömer el-. Rusûmu’t-tahdîs fî ulûmi’l-hadîs. thk. İbrahim b. Şerif el-Meylî. Beyrut: Dârü İbn Hazm, 1421.
• Çağrıcı, Mustafa. “Mürüvvet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 32/61-63. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
• Çakırtaş, Mehmet. Emeviler Dönemi Şiddet Hareketleri. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2023.
• Çelik, Abdullah. “Bir Cerh Kriteri Olarak Yöneticilere Yakınlık ve Devlet Görevi Almak”. Mütefekkir Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 11/21 (Haziran 2024), 169-194.
• Deylemî, Ebû Şücâ‘ Şîrûye b. Şehredâr ed-. el-Firdevs bi me’sûri’l-hıtâb. thk. es-Saîd b. Besyûnî Zağlûl. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, 1406.
• Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş’as es-Sicistanî. es-Sünen. 5 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Basım, 1401.
• Ebû Şehbe, Muhammed b. Muhammed. Difâ‘ ani’s-Sünne. Kahire, 1409.
• Ebû Zür‘a, Abdurrahmân b. Amr. Târihu Ebû Zür’a ed-Dımaşkî. Dımaşk: Mecmeu’l-Lüğati’l-Arabiyye, 1982.
• Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed el-. el-Mustasfâ. thk. Muhammed Abdusselam Abduşşâfî. b.y.: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, 1413.
• Güzel, Mehmet Emin. İmam Mâlik’in Tefsir Anlayışı. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2023.
• Ğıryânî, es-Sadık b. Abdirrahman. Tashîhât fî Tatbîkı ba’dı’s-Sünen. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1326.
• Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. el-Câmiu li ahlâkı’r-râvî ve âdâbi’s-sâmi‘. thk. Mahmud et-Tahhân. 2 Cilt. Riyad: Mektebetu’l-Meârif, ts.
• Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. el-Kifâye fî Ilmi’r-rivaye. thk. Ebû Abdillah es-Sûrkî –İbrahim Hamdi el-Medenî. Medine: el-Mektebetu’l-Ilmiyye, ts.
• Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. Mevdıu evhâmi’l-cem ve’t-tefrîk. thk. Abdulmu’tî Emin Kal’acî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1407.
• Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. Şerefu eshâbi’l-hadis. thk. Mehmed Saîd Hatipoğlu. Ankara: Dâru İhyâi’s-Sünneti’n-Nebeviyye, ts.
• Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. Takyîdu’l-ilm. Beyrut: İhyâu’s-Sünneti’n-Nebeviyye, ts.
• Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. Târîhu Bağdâd. thk. Beşşâd Avvâd Ma’rûf. 16 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1422.
• Herevî, Ebû Sa’d Ahmed b. Muhammed el-. Kitâbu’l-Erbeîn fî şuyûhı’s-sûfiyye. thk. Âmir Hasen Sabrî. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslamiyye, 1417.
• İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahman b. Muhammed. el-Cerh ve’t-Ta’dil. 9 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türasi’l-Arabî, 1271.
• İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fadl Ahmed b. Ali. Fethu’l - bârî şerhu sahîhi’l- Buhârî. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1379.
• İbn Haldûn, Abdurrahman. Mukaddime (Târihu İbn Haldûn). ed. Halil Şehade. 8 Cilt. Beytut: Dâru’l-Fikr, ts.
• İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali b. Ahmed. el-Muhallâ bi’l-Âsâr. 12 Cilt. Dâru’l-Fikr, ts.
• İbn Hıbbân, Ebû Hâtim Muhammed. Ravdatu’l-ukalâ ve Nuzhetu’l-fudalâ‘. thk. Muhammed Muhyiddin Abdulhamid. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, ts.
• İbn Hüzeyl, Ebu’l-Hasen Ali b. Abdirrahman. Avnu’l-edeb fi’s-siyâseti ve zeynu’l-haseb ve’r-riyâse. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, 2. Basım, ts.
• İbn Kesîr, Ebu’l Fidâ İsmail b. Ömer. İhtisâru Ulûmi’l-Hadis. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, 2. Basım, ts.
• İbn Mâce, Ebû Abdillah b. Yezid. es-Sünen. 2 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1401.
• İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-ʿArab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 3. Basım, 1414.
• İbnu’l-Es̱îr, Ebû’l-Ḥasen ʿAlî b. Ebî’l-Kerem Muḥammed el-Cezerî. el-Kâmil fî’t-Târîḫ. thk. ʿUmar ʿAbdusselâm Tedmurî. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-ʿArabî, 1417/1997.
• İbnu’l-Merzübân, Ebû Bekr Muhammed b. Haler. el-Mürûe. thk. Muhammed b. Hayr Ramazan Yusuf. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1420.
• İbnu’l-Mulakkın, Şiracüddin Ebû Hafs Ömer b. Ali. el-Mukni‘ fî-Ulûmü’l-hadis. thk. Abdullah b. Yusuf el-Cedî‘. 2 Cilt. Suûdiyye: Dâru Fuvvâz, 1413.
• İbnu’s-Salâh, Ebû Amr Osman b. Abdurrahman eş-Şehrûzî. Ma’rifetu envâı Ulûmi’l-Hadis (Mukaddimetü İbnu’s-Salâh). thk. Nureddin Itr. Beyrut: Dâru’l-Fikri’l-Muâsır, 1406.
• İsfahânî, Ebu’s-Senâ Mahmud b. Abdurrahman. Beyânu’l-Muhtasar Şerhu Mustasari İbnu’l-Hâcib. thk. Muhammed Muzhir Bekâ. 3 Cilt. Suûdiyye: Dâru’l-Medenî, 1406.
• Ḳâḍî ʿİyâḍ, Ebû’l-Faḍl ʿIyâḍ b. Mûsâ el-Yaḥṣubî. Tertîbu’l-Medârik ve Taḳrîbu’l-Mesâlik. thk. İbn Tâvît et-Tancî vd. 8 Cilt. Mağrib: Maṭbaʿatu Fuḍâle, 1385/1965-1403/1983.
• Karafî, Ebu’l-Abbâs Ahmed b. İdris. Şerhu Tenkîhı’l-fusûl. thk. Tâhâ Abdurraûf Sa’d. b.y.: Şirketu’l-Tıbâti’l-Fenniyeti’l-Muttehıde, 1393.
• Kur’an-ı Kerim ve Açıklamalı Meâli. çev. Hayrettin Karaman vd. Ankara: TDV Yayınları, 1993.
• Köktaş, Yavuz. Anahatlarıyla Ahkam Hadisleri. İstanbul: Ensar Yayınları, 2013.
• Kudâî, Ebû Abdillah Muhammed b Selâme el-. Müsnedu’ş-Şihâb. thk. Hamdî b. Abdilmecid es-Silefî. 2 Cilt. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 2. Basım, 1047.
• Kudât, Şeref. el-Menhecu’l-Hadîs fî Ulûmi’l-Hadîs. Ammân: el-Akademiyyûn, 1425.
• Kuşeyrî, Abdulkerim b. Hevâzin. er-Risâletu’l-Kuşeyriyye. thk. Abdulhalim Mahmud- Mahmud b. eş-Şerif. 2 Cilt. Kahire: Dâru’l-Meârif, ts.
• Mâlik b. Enes, Ebû Abdillah. el-Muvatta. 2 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Basım, 1401.
• Minyâvî, Ebu’l-Münzir Mahmud b. Muhammed. Şerhu’l-Mûkızati li’z-Zehebî. Mısır: el-Mektebetu’ş-Şâmile, 1432.
• Nesâî, Ebû Abdirrahman Ahmed b. Şuayb. es-Sünen. 5 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Basım, 1401.
• Osman, Muhammed Ra’fet. en-Nizâmu’l-Kadâî fi’l-fıkhı’l-İslamî. b.y.: Dâru’l-Beyân, 2. Basım, ts.
• Özpınar, Ömer. “Hadis ve Fıkıh Edebiyatında Ortak Bir Kavram: Mürûet”. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 32 (2011), 107-142.
• Râğıb İsfahânî, Ebu’l-Kâsım el-Huseyin b. Muhammed. ez-Zerîa ilâ mekârimi’ş-Şerîa. thk. Ebu’l-Yezîd Ebû Zeyd el-Acmî. Kahire: Dâru’s-Selâm, 1428.
• Râğıb İsfahânî, Ebu’l-Kâsım el-Huseyin b. Muhammed. Muhâdarâtü’l-Üdebâi ve Muhâverâtu’ş-Şüarâi ve’l-Beleğâ. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Erkam b. Ebi’l-Erkam, 1420.
• Sakalî, Ebû Bekr Muhammed b. Abdillah. el-Câmiu li mesâili’l-müdevvene. 24 Cilt. b.y.: Dâru’l-Fikr, 1434.
• Sâlih, Subhî. Ulûmü’l-hadis ve Mustalahuh. Beyrut: Dâru’l-Ilm, 18. Basım, 1991.
• Sarıbıyık, Mustafa. Erken Dönem İslâm Tarih’inde Ulemâ - İktidâr İlişkileri. İstanbul: Ark Yayınları, 2023.
• Seâlibî, Ebû Mansûr Abdulmelik b. Muhammed. Mir’âtü’l-mürûât. thk. Muhammed Hayr Ramazan Yusuf. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1425.
• Sehâvî, Ebu’l-Hayr Muhammed b. Abdirrahman. Fethu’l-Muğîs bi şerhı el-Fiyeti’l-Hadis li’l- Irakî. thk. Ali Hüseyin Ali. 4 Cilt. Mısır: Mektebetü’s-Sünne, 1412.
• Şâfiî, Ebû Abdillah Muhammed b. İdris. el-Um. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1410.
• Şevkânî, Muhammed b. Ali eş-. İrşâdu’l-fuhûl ilâ tahkîkı’l-Hak min ılmi’l-usûl. thk. Ahmed İzzu İnâye. 2 Cilt. Dımaşk: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1419.
• Şevkânî, Muhammed b. Ali. Neylu’l-Evtâr. thk. Isâmuddin es-Sabâbıtî. 8 Cilt. Mısır: Dâru’l-Hadis, 1413.
• Şirâzî, Ebû İshâk İbrahim b. Ali. el-Lüma‘ fî usûlü’l-fıkh. b.y.: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, 1424.
• Şirbînî, Muhammed b. Ahmed. Muğni’l-Mutâc ilâ ma’rifeti meânî elfâzı’l-Mihâc. 6 Cilt. Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, 1415.
• Ṭaberî, Ebû Caʿfer Muḥammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmilî. Târîḫu’r-Rusul ve’l-Mulûk ve Ṣılatu Târîḫ eṭ-Ṭaberî. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’t-Turâs̱, 1387/1967.
• Tâhir el-Cezâirî, Tâhir b. Sâlih. Tevcîhu’n-Nazar ilâ Usûli’l-Eser. thk. Abdulfettah Ebû Ğudde. 2 Cilt. Haleb: Mektebetu’l-Matbûâti’l-İslâmiyye, 1416.
• Tatar, Veli - Agitoğlu, Nurullah. “Tasnif Döneminde Hadisçilerin Ücret Karşılığında Hadis Rivayet Eden Ravilere Yaklaşımı (Nesai Örneği)”. Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 15/1 (Haziran 2023), 189-207.
• Velevî, Muhammed b. Ali. el-Bahru’l-Muhîd es-Seccâc fî şerhı Sahîhı’l-İmami’l-Müslim b. el-Haccâc. 45 Cilt. b.y.: Dâru İbnu’l-Cevziyye, 1426.
• Yılmazörnek, Reyhan. Mürûet Vasfı ve Râvi Tenkidine Etkisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
• Zehebî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed. Mîzânu’l-i’tidâl fî nakdi’r-ricâl. thk. Ali Muhammed el-Becâvî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1382.
• Zehebî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed. Siyeru A’lâmi’n-nübelâ. thk. Şuayb Arnaûd. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’l-Risâle, 3. Basım, 1405.
• Zehebî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed. Tezkiratu’l-Huffâz. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütüubi’l-Ilmiyye, 1419.