Kur’an’da Mahv ve İsbât Kavramlarının Artzamanlı Semantik Analizi: Dilsel Köken ve Tasavvuf Literatürü Bağlamında

This study investigates the semantic history of maḥw (erasure) and isbāt (confirmation) through a diachronic approach. It analyzes the meanings of the roots m-ḥ-v and s-b-t in pre-Qur’anic Arabic, their contextual usages in the Qur’an, and their conceptual transformation in Sufi thought. Classical Arabic lexicons, pre-Islamic poetry, proverbs, and early linguistic materials were examined, followed by an analysis of Qur’anic occurrences within their textual contexts (siyāq–sibāq). In the final stage, the semantic expansions of these concepts in Sufi literature were explored. Sufism was selected because it represents the field in which the most distinct historical semantic transformations of these terms appear. The absence of a comprehensive study addressing both historical and contextual dimensions makes this research necessary. The findings demonstrate that while the Qur’an preserves their lexical meanings, it also introduces new semantic layers that later evolve into metaphysical expansions in Sufi literature

Bu çalışma, مَحْو‎ (maḥv) ve إِثْبَات‎ (isbāt) kavramlarının anlam tarihini artzamanlı semantik bir perspektifle incelemektedir. Araştırmanın amacı, m-ḥ-v ve s-b-t köklerinin Kur’an öncesi Arapçada taşıdığı anlamları, Kur’an’daki bağlamsal kullanımlarını ve tasavvuf düşüncesindeki kavramsal dönüşümünü tespit etmektir. Yöntem olarak klasik Arap sözlükleri, Cahiliye şiiri, darb-ı meseller ve erken dönem dil verileri incelenmiş; ardından Kur’an’daki kavram kullanımları siyak-sibak bütünlüğünde analiz edilmiştir. Son aşamada, mahv ve isbât kavramlarının tasavvuf literatüründeki anlam genişlemeleri ele alınmıştır. Tasavvuf, bu kavramların tarihsel süreçte en belirgin semantik dönüşümlerini sergilediği alan olması nedeniyle tercih edilmiştir. Literatürde kavramları tarihsel ve bağlamsal açıdan birlikte ele alan kapsamlı bir çalışmanın bulunmaması, bu araştırmayı gerekli kılmıştır. Bulgular, kavramların Kur’an’da sözlük anlamlarını koruduğunu, ancak vahiy bağlamında yeni anlam katmanları kazandığını ve tasavvuf literatüründe metafizik bir anlam genişlemesine uğradığını göstermektedir.