Taberî’nin Haberî Sıfatların Te’vîl Yöntemlerine Dair Değerlendirmeleri

The debates concerning the mutashābih have largely focused on the ṣifāt khabariyya, which are characterized by a high degree of tashābuh. This study seeks to identify the methods of taʾwīl developed within these debates and to examine their reflections in the intellectual framework of Ibn Jarīr al-Ṭabarī (d. 310/923). Employing a qualitative research method, the study is based primarily on al-Ṭabarī’s tafsīr and kalām works, alongside a wide range of tafsīr and kalām literature from the classical to the modern period. It analyzes tawaqqufī and tafwīḍī, tashbīhī and tajsīmī, nafyī and taʿṭīlī, as well as non-taʿṭīlī and taʾwīlī approaches, before presenting al-Ṭabarī’s explanations. The findings indicate that al-Ṭabarī adopted the method of affirming the attributes (ithbāt al-ṣifāt) in his kalām works, while in his tafsīr he at times adhered to the literal meanings of the expressions and at other times resorted to taʾwīl.

Müteşâbih ile ilgili tartışmalar daha çok teşabüh yoğunluğu fazla olan haberî sıfatlar hakkında yaşanmıştır. Bu çalışma, haberî sıfatların te’vîli bağlamında yaşanan bu tartışmaların te’vîl yöntemlerini ortaya koymayı ve İbn Cerîr et-Taberî’nin (ö. 310/923) zihin dünyasına yansımalarını analiz etmeyi amaçlamıştır. Nitel araştırma yöntemi benimsenen çalışmada, temel veri kaynağı olarak Taberî’nin tefsiri ile kelâm risâlelerinin yanı sıra, klasik dönemden modern döneme uzanan geniş tefsir ve kelâm literatürü taranmıştır. Çalışmada tevakkûfî ve tefvizî, teşbîhî ve tecsîmî, nefyî ve ta’tilî, ta’tilsiz ve te’vîlî yöntemler incelenmiş ardından Taberî’nin açıklamalarına yer verilmiştir. Taberî’nin kelâm eserlerinde sıfatları ispat yöntemini benimsediği, tefsir eserinde ise bazen lafızları literal anlam üzere bırakarak tefsir ettiği bazen de te’vîl yöntemine başvurduğu tespit edilmiştir.