Şeref Hanım Divanı’nda Tasavvufî Söylem: Gelenek, Özne ve Anlam İnşası

This study aims to examine the rhetorical and ontological functions of the terms found in the poetry rather than analyzing the Sufi discourse in the Divan of Şeref Hanım as descriptive content. The central question of the research is in what ways Şeref Hanım’s Sufi discourse demonstrates continuity with the classical poetic tradition and in what respects it creates a unique meaning within the context of the female poet as a subject. A text-centered hermeneutic analysis method was applied in the study; the metaphorical levels of meaning in the couplets and the positioning of the subject were evaluated within the context of Sufi terms and the tradition of spiritual purification (tezkiye). The findings reveal that Şeref Hanım largely aligns with the classical Sufi poetic tradition at the conceptual level; however, at the level of discourse, she reinterprets Sufi concepts around themes of inner reckoning, addressing the self, and conscious belonging. In this vein, the study approaches the relationship between the identity of the female poet and Sufi discourse not through a distinct difference but rather through the reframing of the shared Sufi poetic heritage within the framework of individual sensibility and subject positioning, thereby situating Şeref Hanım’s poetry within an aesthetic and ontological context of meaning.

Bu çalışma, Şeref Hanım Divanı’ndaki tasavvufî söylemi tasvir edici bir içerik olarak incelemek yerine şiir içinde yer alan terimlerin retorik ve ontolojik işlevini ele almayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temel sorusu, Şeref Hanım’ın sûfî söyleminin klasik şiir geleneğiyle hangi açılardan devamlılık gösterdiği ve kadın şair öznesi bağlamında hangi yönlerden özgün bir anlam meydana getirdiğidir. Çalışmada metin merkezli hermenötik bir çözümleme yöntemi uygulanmış; tasavvufî terimler ve tezkiye geleneği bağlamında, beyitlerin mecazî anlam düzeyleri ve özne konumlanışı gözetilerek değerlendirilmiştir. Yapılan tetkikler, Şeref Hanım’ın kavramsal düzeyde klasik tasavvufî şiir geleneğiyle büyük ölçüde uyum gösterdiğini; ancak söylem düzeyinde tasavvufî kavramları içsel hesaplaşma, benliğe hitap ve bilinçli aidiyet etrafında tekrardan yorumladığını göstermektedir. Bu doğrultuda çalışma; kadın şair kimliği ile tasavvufî söylem arasındaki ilişkiyi belirgin bir farklılık üzerinden değil, ortak sûfî şiir mirasının bireysel hassasiyet ve özne konumlanışı çerçevesi içinde yeniden üretilmesi açısından ele alınmakta ve Şeref Hanım’ın şiirini estetik ve ontolojik bir anlam muhiti içinde konumlandırmaktadır.