Puşkin’in Şiirinden Dostoyevski’nin Romanına Geçen Kur’ân’la Bağlantılı Bir Metafor: Titreyen Yaratık

The Russian poet and writer Pushkin (1799-1837) employs “the trembling creature” (дрожащая тварь/drozhashchaya tvar’) metaphor as a literary image in his poem Imitations of the Qur’an. The same expression appears in Dostoyevsky’s (1821-1881) novel Crime and Punishment, and a later edition explicitly notes that it was taken from Pushkin’s poem. This study examines the use and context of the expression in both works and analyzes its connection with the Qur’an. In Pushkin’s poem, it corresponds to the Qur’anic theme of the “weak human being,” whereas in Dostoyevsky’s novel it transforms into a philosophical and moral concept. The Qur’anic emphasis on human physical frailty and moral weakness is reinterpreted in different contexts to depict the psychological states of literary characters. Thus, the study focuses on an identifiable semantic relationship along the Qur’an-poetry-novel axis through a specific example. This demonstrates the resonance of sacred texts in world literature.

Rus şair ve yazar Puşkin (1799-1837), Kur’ân’a Öykünmeler isimli şiirinde edebî bir imge olarak “titreyen yaratık (дрожащая тварь/drozhashchaya tvar’)” metaforunu kullanmıştır. Bu ifade, Dostoyevski’nin (1821-1881) “Suç ve Ceza” romanında da geçmekte ve daha sonraki bir baskının dipnotunda Puşkin’in şiirinden alındığı özellikle belirtilmektedir. Bu çalışmada, her iki eserde “titreyen yaratık” ifadesinin kullanım biçimi ve bağlamı ele alınarak metaforun Kur’ân’la bağlantısı incelenmektedir. İfade, Puşkin’in şiirindeki kullanımda Kur’ân’daki “zayıf insan” temasıyla örtüşürken, Dostoyevski’nin romanında daha çok felsefi ve ahlaki bir kavrama dönüşmektedir. Böylece çalışma, Kur’ân-şiir-roman hattında izlenebilir bir anlam ilişkisine odaklanmakta ve söz konusu etkileşimi sınırlı bir örnek üzerinden değerlendirmektedir. Tespitlerimize göre Kur’ân’da insanın fiziki acizliği ve ahlaki zaafları üzerine yapılan vurgular, söz konusu eserlerde farklı bağlamlarda yeniden yorumlanmış ve bu yorum, edebî karakterlerin psikolojik durumlarını betimlemek üzere kullanılmıştır. Bu durum, kutsal metinlerin dünya edebiyatındaki yankılarını ve insan doğasının evrensel yönlerinin edebî bağlamlarda nasıl ele alındığını göstermektedir.