İslâm Düşüncesinde Nübüvvet: Klasik Gelenek ile Modern Akılcı Yaklaşımların Analizi

This study examines the theory of prophethood in the history of Islamic thought within the framework of the methodological distinctions between Peripatetic philosophy and Kalam, as well as the process of rational reconstruction in the modern period. While classical philosophers grounded prophethood on an epistemological basis through the theories of conjunction (ittiṣāl) and the sacred intellect, the Kalam tradition established it within the perspective of divine will and wisdom. The study analyzes how these classical paradigmatic foundations constituted the theoretical basis for the rational approaches of modern thinkers such as al-Afghani, Abduh, and Iqbal, and how these thinkers transformed the conception of prophethood around the notions of Sunnatullah and cosmic causality. In particular, the reconciliation of miracles with natural laws and the interpretation of the Finality of Prophethood as the historical maturity of human reason are examined as central debates within modern rationalist approaches. Ultimately, the article demonstrates that the concept of prophethood evolved from a classical metaphysical grounding into a modern existential and semantic framework, contributing to the rational foundation of the relationship between revelation and reason in contemporary thought.

Bu çalışma, İslâm düşünce tarihinde nübüvvet teorisini, Meşşâî felsefe ile Kelâm arasındaki metodolojik ayrışmalar çerçevesinde ve modern dönemdeki rasyonel yeniden yapılandırma süreci bağlamında ele almaktadır. Klasik filozoflar nübüvveti ittisâl ve kudsî akıl teorisi üzerinden epistemolojik bir zemine oturturken, kelâm geleneği onu ilâhî irade ve hikmet perspektifinde temellendirmiştir. Çalışma, bu klasik paradigmatik temellerin, Cemâleddîn el-Afgani, Muhammed Abduh ve Muhammed İkbal gibi modern dönem düşünürlerinin akılcı yaklaşımlarına nasıl bir zemin teşkil ettiğini ve bu düşünürlerin nübüvvet tasavvurunu “Sünnetullah” ile kozmik nedensellik kavramları etrafında nasıl dönüştürdüklerini analiz etmektedir. Özellikle mucizenin tabiî yasalarla telifi ve hatm-i nübüvvetin beşerî aklın tarihsel rüştü olarak okunması, modern akılcı yaklaşımların merkezî tartışmaları olarak incelenmektedir. Sonuç olarak makale, nübüvvet düşüncesinin klasik metafizik temellendirmeden modern varoluşsal ve anlamsal çerçeveye evrildiğini ve çağdaş düşüncede vahiy ile akıl arasındaki ilişkinin rasyonel zeminine katkı sağladığını ortaya koymaktadır.

تعيد هذه المقالة فحص مفهوم النبوة في التاريخ الفكري الإسلامي من خلال وضع التباين المنهجي بين الفلسفة المشّائية وعلم الكلام ضمن السياق الأوسع لمسار إعادة البناء العقلاني الحديث. فبينما أسّس الفلاسفة الكلاسيكيون تصورهم للنبوة على إبستمولوجيا الاتصال (الاتصال) ونظرية العقل القدسي، أدرجها المتكلمون ضمن إطار الإرادة الإلهية والحكمة. وتبيّن الدراسة كيف أعاد المفكرون الإصلاحيون المحدثون — جمال الدين الأفغاني، ومحمد عبده، ومحمد إقبال — تأويل هذه النماذج عبر مفهومي سنّة الله والسببية الكونية. ويُولى اهتمام خاص لنقاشات علم الكلام الجديد التي سعت إلى التوفيق بين المعجزة والقانون الطبيعي، وإلى إعادة قراءة ختم النبوة بوصفه مؤشرًا على النضج التاريخي للعقل الإنساني. وتخلص المقالة إلى أن علم اللاهوت الإسلامي الحديث قد حوّل الخلافات الميتافيزيقية الكلاسيكية إلى نموذج عقلاني تكاملي، أعاد من خلاله تموضع النبوة بوصفها مصدرًا تأسيسيًا للمعنى الوجودي في العصر العلمي.