İbn Fûdî’nin Diyâü’t-te’vîl fî Me‘âni’t-tenzîl Adlı Tefsirinde Şiirle İstişhâd Metodu

İştişhad, herhangi bir konuyu, dildeki müşkil ve garip sözcükleri, gramerle ilgili bazı problemleri, edebî bir sanatı açıklamak veya ispatlamak üzere bir âyeti, hadisi ya da şiirleri delil getirmektir. Şiirle yapılan istişhâd, Kur’ân tefsirinde önemli yöntemlerden biridir. 18-19. yüzyıllar arasında yaşamış olan ve Batı Afrika’nın İslam düşüncesini siyâsî ve dinî açıdan derinden etkileyen âlimlerden biri olarak kabul edilen Abdullah b. Muhammed Fûdî’nin, Diyâü’t-te’vîl fî me‘âni’t-tenzîl adlı tefsiri rivâyet ağırlıklı dirâyet tefsiri niteliğinde bir eserdir. Kur’ân’ın daha iyi açıklanması noktasında, kadim Arap şiirini tefsirde etkin biçimde kullanan bir müfessir olarak dikkat çeken İbn Fûdî, tefsirinde âyetlerin; sarf, nahiv ve belâgat gibi Arap diliyle ilgili ilimler açısından bağlantılarını izah ederken, yaptığı bu açıklamaların doğruluğunu zaman zaman şiirden deliller getirerek sağlamaya çalışmıştır. Bu çalışmada, İbn Fûdî’nin Diyâü’t-te’vîl adlı tefsiri, şiirle istişhâd yöntemi açısından değerlendirmeye tabi tutulacaktır.

Istishhad is the use of a verse, hadith, or poem as evidence to explain or prove any subject, difficult or unusual words in the language, or certain grammatical issues, as well as literary art. Istishhad using poetry is one of the important methods in Qur’anic exegesis. Abdullah b. Muhammad Fûdî, who lived during this period and is regarded as one of the scholars who profoundly influenced Islamic thought in West Africa from both political and religious perspectives, authored a work titled Diyâ’u’t-te’vîl fî me‘âni’t-tenzîl, which is a dirâyet exegesis with a strong emphasis on riwayah. Ibn Fûdî, who stands out as an exegete who effectively utilized ancient Arabic poetry to better explain the Qur’an, sought to substantiate the accuracy of his explanations—in which he elucidates the connections between the verses and the sciences of the Arabic language, such as morphology, syntax, and rhetoric—by occasionally citing evidence from poetry. In this study, Ibn Fûdî’s exegesis, Diyâü’t-te’vîl, will be evaluated in terms of the method of citing poetry as evidence.