Abdülkerîm İştibî’nin Sülûk ve Tarikat Âdâbı ile İlgili Risâletü’l-Hüdâ li-ûli’l-ihtidâ İsimli Risâlesi Üzerine Bir İnceleme

This study examines the views on sulūk and ṭarīqa etiquette presented by the Ottoman Khalwatī shaykh ʿAbd al-Karīm al-Iştībī (d. 1015/1606) in his manuscript Risālat al-Hudā li-Ulī al-Ihtidā. The absence of an independent study of this treatise highlights the significance of the present research. Employing a qualitative research method and the Ottoman Turkish text was analyzed through content analysis. The findings indicate that the treatise presents a comprehensive sufi educational framework centered on the five principles of the ṭarīqa, the requirements of sulūk, the shaykh-disciple relationship, purification of the nafs, dhikr, riyāḍa, khalwa, daily awrād, and the etiquette of worship. Furthermore, the treatise reflects the continuity of the Khalwatī tradition of ādāb and reinforces a Sharīʿa-centered understanding of Sufism in response to criticisms that intensified in the 11th/17th century. This study aims to contribute to a better understanding of al-Iştībī’s sufi thought and approach to sulūk and ṭarīqa etiquette.

Bu çalışmada, Osmanlı dönemi Halvetî meşâyihından Abdülkerîm İştibî’nin (öl. 1015/1606) Risâletü’l-Hüdâ li-ûli’l-ihtidâ adlı yazma eserinde ortaya koyduğu sülûk süreci ve tarikat âdâbına dair görüşleri incelenmektedir. Eserin bugüne kadar müstakil bir araştırmaya konu edilmemiş olması çalışmayı önemli kılmaktadır. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş, Osmanlıca olan metnin içerik analizi yapılmıştır. Elde edilen tespitler doğrultusunda risâlenin tarikatın beş esası, sülûkün şartları, mürşid–mürid ilişkisi, nefis terbiyesi, zikir, riyâzet, halvet, evrâd ve ibadet âdâbı etrafında şekillenen bütüncül bir tasavvufî eğitim anlayışı sunduğu görülmektedir. Ayrıca eser, Halvetî âdâb geleneğinin sürekliliğini yansıtan ve 11./17. yüzyılda belirginleşen tasavvufa yönelik tenkitler karşısında şeriat merkezli tasavvuf anlayışını güçlendiren önemli metinlerden biri olarak da değerlendirilebilir. Bu çalışma, İştibî’nin tasavvuf anlayışının temel unsurları ile sülûk ve tarikat âdâbına ilişkin yaklaşımının daha iyi kavranmasına katkı sunmayı amaçlamaktadır.