16. Asırda Osmanlı’dan Safevilere Yazılan Reddiyelerde Muhataba Yöneltilen Nitelemeler

Bu çalışma, 16. yüzyıl Osmanlı coğrafyasında Safevilere karşı yazılan on farklı reddiye metninde, muhatabı tanımlamak ve nitelemek için kullanılan beş temel kavramı merkezine almaktadır. Araştırma boyunca, söz konusu nitelemelerin ilgili yüzyıldaki tarihsel seyri, metinsel bağlamı ve kullanım yoğunluğu analitik bir bakışla incelenmiştir. Metodolojik olarak metin ve kavram analizine dayalı tarafsız bir tutum sergilenmiştir. İncelemenin ana omurgasını, Safevî Devleti'nin kuruluşunun yaklaşık yirmi yıl öncesinden başlayıp yüzyıl sonuna dek uzanan süreçte telif edilmiş; biri Türkçe, dokuzu Arapça on reddiye metni oluşturmaktadır. Elde edilen bulgular; söylemin kızılbaş, rafızî, mülhid, zındık ve kâfir terimleri etrafında kümelendiğini göstermiştir. Metinlerde “Şiî” gibi nitelemelerden kaçınıldığı, buna mukabil muhatabı doğrudan ve dolaylı ifadelerle İslam dairesinin dışına yerleştirme eğiliminin baskın olduğu saptanmıştır.

This study focuses on five fundamental concepts used to define the opposing side in ten different refutation texts written against the Safavids in the 16th-century Ottoman territories. Throughout the research, the historical trajectory, textual context, and frequency of use of these terms in the relevant century have been examined analytically. Methodologically, an unbiased approach based on textual and conceptual analysis has been adopted. The main backbone of the study consists of ten refutation texts, one in Turkish and nine in Arabic, written approximately twenty years before the founding of the Safavid State and extending to the end of the century. The findings show that the discourse clusters around the terms kızılbaş, rafizi, mulhid, zindiq, and kafir. It was determined that the texts avoided terms such as “Shia” and instead, there was a dominant tendency to place the target outside the circle of Islam, both directly and indirectly.