Siyer Kaynaklarına Göre Hz. Peygamber’in Başkaları için İstiğfar Konusundaki Tutumu

This study examines the narrations found in the sīra sources concerning the Prophet Muhammad’s practice of seeking forgiveness (istighfār) on behalf of others, his acceptance or rejection of such requests, and his silence in certain cases. Although istighfār is generally understood as an individual’s supplication to Allah for the forgiveness of his or her own sins, seeking forgiveness on behalf of others also constitutes an important dimension of this concept. The study aims to identify the nature and scope of the Prophet’s attitude toward this practice within the framework of the sīra and maghāzī literature. The study adopted a qualitative research approach based on document analysis. Relevant Qur’anic verses and hadith reports were included to the extent necessary to provide a conceptual foundation for the study, while the narrations found in the classical sīra sources were examined through historical and thematic analysis. The findings indicate that the Prophet regarded seeking forgiveness for others as a requirement of his prophetic mission and sought to extend this practice to different segments of society. Nevertheless, he considered it inappropriate to seek forgiveness for certain believers because of serious crimes they had committed, while the Qur’an states that seeking forgiveness for the hypocrites and polytheists would be of no benefit. In conclusion, the Prophet’s attitude toward seeking forgiveness for others was shaped by the sense of responsibility inherent in his prophetic mission.

Bu çalışma, Hz. Peygamber’in risâlet sürecinde başkaları adına istiğfarda bulunmasına, bu yöndeki talepleri kabul veya reddetmesine ya da bazı durumlarda sükût etmesine ilişkin siyer kaynaklarında yer alan rivayetleri konu edinmektedir. İstiğfar, çoğunlukla kişinin kendi günahları için Allah’tan bağışlanma dilemesi şeklinde ele alınsa da başkaları adına istiğfarda bulunmak da bu kavramın önemli bir boyutunu oluşturmaktadır. Araştırma, bu konudaki Hz. Peygamber’in tutumunun mahiyetini ve kapsamını siyer ve megâzî literatürü çerçevesinde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada doküman incelemesine dayalı nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; Kur’an ve hadislerdeki ilgili rivayetlere konuya temel teşkil edecek ölçüde yer verilmiş, klasik siyer kaynaklarında yer alan rivayetler ise tarihsel ve tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, Hz. Peygamber’in başkaları için istiğfarı risâlet görevinin bir gereği olarak toplumun farklı kesimlerini kapsayacak şekilde uygulamak istediğini göstermektedir. Bununla birlikte işledikleri ağır suçlar sebebiyle bazı mü’minler için istiğfarda bulunmayı uygun görmemiş; münafıklar ve müşrikler hakkında ise Kur’an’da, istiğfarın fayda sağlamayacağı bildirilmiştir. Sonuç olarak Hz. Peygamber’in bu konudaki tutumu, risâlet görevinin gerektirdiği sorumluluk anlayışı çerçevesinde şekillenmiştir.