Kur’an’da İfk Hadisesinin Psikolojik Tefsiri: Empati Açısından Bir Yaklaşım

Empathy is one of the concepts examined by the psychological tafsīr method, which interprets some of the verses in the Qurʾān that affect the human soul, stir the conscience, and address emotions and behavior by drawing on modern psychology. The Qurʾān has called upon its addressees to empathize through certain parables, narratives, and historical events, and has indirectly described the harm caused by a lack of empathy to the religious and moral structure of society. One of the instances in which a lack of empathy has led to negative consequences is the Ifk Incident. In this study, the Ifk Incident is analyzed from the perspectives of psychological tafsīr and empathy through a method based on textual analysis, in light of the interpretations of Qurʾānic exegetes. The study aims to identify the negative psychological and moral consequences that a lack of empathy at the individual and societal levels produces in society. As a result of the research, it was found that the Ifk Incident was, in fact, an educational process, and that, in the slander directed against ʿĀʾisha, some Muslims, due to their lack of empathy, repeated the reports that had reached them without questioning their veracity, resulting in negative consequences. It was also determined that the absence of a favorable opinion (Husn al-Zann) and empathy in society undermines unity and solidarity, thereby leading people to marginalize others.

Kur’an-ı Kerim’de insan ruhunu etkileyen, vicdanını harekete geçiren, duygu ve davranışlarını konu edinen bazı âyetleri modern psikolojiden istifadeyle yorumlayan psikolojik tefsir yönteminin incelediği kavramlardan biri de empatidir. Kur’an-ı Kerim, bazı temsiller, kıssalar ve tarihi olgular üzerinden muhataplarının empati kurmalarını istemiş, empati yoksunluğunun toplumun dinî ve ahlakî yapısına verdiği zararları dolaylı olarak anlatmıştır. Empati yoksunluğunun olumsuz sonuçlara neden olduğu olgulardan biri de İfk hadisesidir. Bu çalışmada, İfk hadisesi metin analizine dayalı bir yöntemle müfessir yorumları ışığında psikolojik tefsir ve empati açısından tahlil edilmektedir. Çalışma, bireysel ve toplumsal düzeyde empati eksikliğinin toplumda doğurduğu olumsuz psikolojik ve ahlaki sonuçları tespit etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma neticesinde İfk hadisesinin aslında bir eğitim süreci olduğu, Hz. Âişe’ye atılan iftirada bazı Müslümanların empati eksikliği sebebiyle kendilerine ulaşan haberlerin doğruluğunu sorgulamadan dillerine dolamalarının olumsuz neticeler verdiği görülmüştür. Toplumda Hüsn-ü Zan ve empati yoksunluğunun birlik ve berberliği ortadan kaldırarak insanları ötekileştirdiği tespit edilmiştir.