Câhiliye Dönemi Arap Yahudi ve Hıristiyan Şairlerin Şiirlerinde Tevhid Düşüncesi

Bu araştırma, Câhiliye Dönemi’nde Arap yarımadasında var olan tevhid düşüncesinin şiire yansımalarını incelemektedir. Araştırma, İslâm öncesi toplumda Yahudilik ve Hıristiyanlığın, sözlü kültürün temel unsuru olan şiir üzerindeki etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Şiir, bu bağlamda yalnızca estetik bir ifade değil, aynı zamanda inanç ve kültürel etkileşimin taşıyıcısıdır. Yahudilik, Yesrib, Hayber ve Fedek gibi merkezlerde sınırlı da olsa etkili olmuş; Samuel b. ‘Âdiyâ gibi şairlerin eserlerinde tevhid, adalet ve kader temaları görülmektedir. Hıristiyanlık ise daha geniş bir etki alanı oluşturarak Kuss b. Sâide ve ‘Adî b. Zeyd gibi şairler aracılığıyla teolojik kavramları şiire daha güçlü yansıtmaktadır. Sonuç olarak, tevhid düşüncesinin şiirde yalnızca hanîfler değil, Yahudi ve özellikle Hıristiyan etkilerle de yer bulduğu ortaya konulmaktadır.

This study examines how the concept of monotheism (tawhid) in the Arabian Peninsula during the pre-Islamic (Jāhiliyyah) period was reflected in poetry. It aims to reveal the influence of Judaism and Christianity on poetry, the primary medium of oral culture in pre-Islamic society. In this context, poetry functioned not only as an aesthetic expression but also as a carrier of belief and cultural interaction. Judaism, though limited in scope, was influential in centers such as Yathrib, Khaybar, and Fadak; themes like monotheism, justice, and destiny appear in the works of poets such as Samuel b. ‘Ādiyā. Christianity, however, had a broader impact, with poets like Quss b. Sāʿida and ʿAdī b. Zayd reflecting theological concepts more prominently in their poetry. In conclusion, the study demonstrates that monotheistic thought in poetry was shaped not only by ḥanīfs but also by Jewish and especially Christian influences.