İlahiyat Fakültelerinde Okuyan Kız Öğrencilerin Makamlı Kur’ân-ı Kerîm Tilavetine Yönelik Tutumları

This research examines the nature of performance anxiety experienced by female theology students during the melodic (maqam) recitation of the Holy Qur’an and the factors underlying this situation. The study aims to analyze these performance limitations within the framework of jurisprudential (fiqhî), social, and pedagogical variables. The primary problematic of the research is the phenomenon of “Maqam Inhibition” (MAKTUT), developed by the researcher to characterize the behavioral hesitation and physiological blockage experienced during performance. Conceptualized for the first time in the literature through this study, MAKTUT offers an original value by materializing the tension between religious sensitivity and artistic performance. The scope of the research includes the experiences of female students at various theology faculties in Turkey. A mixed-method approach was adopted, utilizing both quantitative and qualitative data; the data were collected through digital questionnaires and semi-structured interview techniques. The findings indicate that the inhibition experienced during maqam recitation is not merely stage fright but a complex institutional helplessness centered on the educator gender and pedagogical role-model paradox. In conclusion, it is determined as an academic necessity to establish safe performance workshops that balance students’ jurisprudential sensitivities with their artistic self-confidence and to train expert female Qira’at authorities.

Bu araştırma, ilahiyat fakültelerindeki kız öğrencilerinin makamlı Kur’ân-ı Kerîm tilavetinde karşılaştıkları performans kaygılarının boyutlarını ve buna zemin hazırlayan etkenleri konu edinmektedir. Çalışma, söz konusu performans kısıtlılıklarını fıkhî, içtimai ve pedagojik değişkenler çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, öğrencilerin icra esnasında yaşadıkları davranışsal çekingenliği ve fizyolojik kilitlenmeyi niteleyen “Makam Tutukluğu” (MAKTUT) olgusudur. Literatürde ilk kez bu çalışmayla kavramsallaştırılan MAKTUT, inanç hassasiyeti ile sanatsal performans arasındaki gerilimi somutlaştırmasıyla özgün bir değer sunmaktadır. Araştırma, Türkiye’deki ilahiyat fakültelerinde öğrenim gören kız öğrencilerin deneyimlerini kapsamaktadır. Karma yöntemin benimsendiği çalışmada veriler, dijital anket ve yarı yapılandırılmış mülakatlarla toplanmıştır. Bulgular, makam esnasında yaşanan tutukluğun salt sahne heyecanı olmadığını, merkezinde eğitici cinsiyeti ve rol model paradoksunun yer aldığı kurumsal bir çaresizlik olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak; öğrencilerin fıkhî hassasiyetleri ile özgüvenlerini dengeleyecek güvenli performans atölyelerinin kurulması ve uzman kadın kıraat otoritelerinin yetiştirilmesi akademik bir zorunluluk olarak saptanmıştır.