Sadr-ı İslam Şiirinde Hamaseti Oluşturan Unsurlar

Bu çalışma, Sadr-ı İslâm dönemi (610-661) hamâse şiirlerindeki kahramanlık unsurlarını ve bunların Câhiliye geleneğiyle olan münasebetini incelemektedir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi benimsenmiş; sîre-megāzî, tarih, terâcim kaynakları ile dönemle ilgili dîvânlar taranmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda hamâse unsurları ferdî ve içtimaî olmak üzere iki temel düzlemde tasnif edilmiştir. Ferdî düzlemde şecaat, şehâdet arzusu, komutan övgüsü, düşman önderinin tasfiyesi ile binek ve silah tasvirleri ele alınırken; içtimaî düzlemde kabile fahrının dinî ve ortak bir kimliğe evrilmesi tahlil edilmiştir. Araştırma sonucunda, biçimsel ve üslupsal sürekliliğe rağmen, hamâseyi harekete geçiren temel saikin kabile asabiyetinden iman, cihad ve ilâhî rızâ eksenine dönüştüğü tespit edilmiştir. Özellikle şehâdet arzusunun Câhiliye geleneğinden en keskin kopuş alanını oluşturduğu müşahede edilmiştir. Çalışma, alan yazındaki dağınık malzemeyi sistematik bir yapıya kavuşturarak literatüre katkı sunmaktadır.

This study examines the elements of heroism (ḥamāsa) in early Islamic poetry (610–661) and their relationship to the Pre-Islamic (Jāhilī) tradition. Employing document analysis as a qualitative method, poetic materials from sīra-maghāzī, historical, and biographical sources, as well as relevant independent diwans, were examined. The findings classify the elements of heroism into two primary dimensions: individual and collective. On the individual level, valor, the desire for martyrdom, praise of commanders, the elimination of enemy leaders, and descriptions of mounts and weaponry are analyzed. The collective level investigates the evolution of tribal boasting (fakhr) into a religious and shared identity. The results indicate that despite formal and stylistic continuity, the primary motive driving heroism shifted from tribal solidarity (asabiyyah) to faith, jihād, and divine pleasure. Martyrdom represents the most decisive divergence from the Pre-Islamic tradition. This study systematizes scattered materials within the field, contributing significantly to the literature.