Envâru’t-Tenzîl Hâşiyelerinde Belâgat İlmi: Rûşenî Hâşiyesi Üzerine Me‘ânî Merkezli Bir Analiz
Öz
Bu makalede, Kâdî Beyzâvî tefsirine yazılmış tam haşiyelerden biri olan Dede Ömer Rûşenî’nin Hâşiye ‘ale’l-Kâdî Beyzâvî adlı eserinin, Fâtiha sûresi ve Bakara sûresinin bulunduğu bölümlerin incelenmesi ile elde edilen veriler bağlamında, me‘ânî ilmine dair tespit edilen belâgat unsurlarının tahliline yer verilmiştir. Çalışmaya konu edilen hâşiye, yalnızca Beyzâvî’nin Envârü’t-tenzîl’ini açıklamakla kalmayıp, özellikle belâgat ilmi bağlamında içerdiği gerek teorik gerekse ilgili kâidelerin pratikteki uygulamalarına dair ilave niteliğindeki dikkat çekici açıklamalarıyla tefsirin daha iyi anlaşılması noktasında önemli katkılar sunan bir eser niteliğindedir. Eserin detaylı biçimde araştırılıp incelenmesi neticesinde hâşiye müellifinin me‘ânî ilmi bağlamında sırasıyla her bir âyetin muhtevasına yönelik kısa açıklamaları ve belâgat kaidelerinin pratikte uygulanışına dair verdiği bilgilerden hareketle bir inceleme yöntemi oluşturulmuştur. Bu çerçevede araştırmamızda Dede Ömer Rûşenî’nin Envâru’t-tenzîl hâşiyesinin ihtiva ettiği belâgat özelliklerinin me‘ânî ilmi özelinde görünür kılınması ve hem Beyzâvî tefsirinin anlaşılması noktasında sağladığı katkıları hem de hâşiyecilik temelli çalışmaların tamamlayıcı bir unsuru olması temennisiyle ilim sahasına kazandırılması hedeflenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, Beyzâvî, Hâşiye, Rûşenî, Belâgat, Me‘ânî
Anahtar Kelimeler
Tefsir, Beyzâvî, Hâşiye, Rûşenî, Belâgat, Me‘ânî
Etik Beyan
Kaynakça
- Abbâsî, Fadl Hasan. el-Belâğa Fünûnuhâ ve Efnânuhâ. Dâru’l-Furkân, 1997.
- Âlûsî, Ebü’s-Senâ Şihâbüddîn Mahmûd b. Abdillâh b. Mahmûd el-Hüseynî. Rûhu’l-Me‘ânî fî Tefsîri’l-Kur’âni’l-‘Azîm ve’s-Seb‘i’l-Mesânî. ed. Mâhir Cebbûş. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2010.
- Arslan, Hüseyin. “Bir Belâgat Üslûbu Olarak Kasr ve Kavramlaşma Süreci”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 6/1 (2020), 16-40.
- Beydâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd Abdullah b. Ömer. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. ed. Mâhir Habbûş. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1998.
- Beydâvî, Nâsiruddîn Ebû Saîd Abdillâh b. Ömer b. Muhammed Kâdî. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. thk. Muhammed Abdurrahmân el-Mer‘aşlî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâs, 1998.
- Bulut, Ali. Belâgat-i Müyessera. İstanbul: İFAV, 13. Basım, 2022.
- Bursalı Mehmet Tahir Efendi. Osmanlı Müfessirleri. İstanbul: Meral Yayınevi, 2016.
- Büyük, Enes. “İdrîs-i Bitlisî’nin Envârü’t-Tenzîl Hâşiyesindeki Tahkik Tavrı”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 5/2 (2021), 716-746. https://doi.org/10.31121/tader.976845
- Büyük, Enes. “Tefsir’in Dini İlimler Arasındaki Konumuna Dair Bazı Envârü’t-Tenzîl Hâşiyelerinin İncelenmesi”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 54 (2020), 203-228. https://doi.org/10.29288/ilted.743708
- Cârim, Ali - Emîn, Mustafa. el-Belâgatü’l-vâzıha. Mısır: Dâru’l-Meârif, ts.