İbn Hazm'ın Nominalist Mantık Yorumu: Nesne, Sıfat ve İsim

This study argues that the logic Ibn Ḥazm sets out in al-Taqrīb is nominalist, grounded in his definition of logic, semantic method, and treatment of predication and reasoning. Ockham's nominalist logic is examined via conceptual analysis to establish criteria of nominalism; the same method then identifies nominalist elements in Ibn Ḥazm's thought, and the conclusion evaluates his views against these criteria. Findings show that, for Ibn Ḥazm, only singular individuals truly exist extramentally; universals and abstract objects are unreal. The human-object relation follows a four-stage schema, singular thing, attribute, vocal symbol, written symbol, wherein a name conventionally signifies a singular substance or accident via an attribute. Universal terms like genus and species are nothing but individuals, arising from the mind's ascription of resemblance; a proposition's subject and predicate terms likewise name singular substances and accidents. These results align with William's criteria, marking Ibn Ḥazm as an early, independent nominalist in Islamic thought.

Bu çalışmada, İbn Hazm’ın et-Takrîb’de ortaya koyduğu mantık anlayışının nominalist bir yapıda olduğu savunulmaktadır. Bu görüş, İbn Hazm’ın mantık tanımı, semantik metodu ile yüklem ve akıl yürütme teorilerine getirdiği yorumlar üzerinden gerekçelendirilmektedir. Ockhamlı’nın nominalist mantık yorumu kavram çözümlemesiyle incelenerek nominalizmin ölçütleri belirlenmekte, aynı yöntemle İbn Hazm'ın görüşlerindeki nominalist unsurlar tespit edilmekte ve sonuç bölümünde bu ölçütler ışığında değerlendirme yapılmaktadır. Bulgulara göre İbn Hazm açısından zihin dışında yalnızca tekil fertler gerçekten vardır. Tümeller ve soyut nesneler gerçek değildir. İnsan-nesne ilişkisi tekil şey, sıfat, sesli sembol ve yazılı sembol olmak üzere dört aşamalı bir şemayla açıklanır. İsim, sıfat aracılığıyla tekil cevher veya araza delalet eden uzlaşımsal bir işarettir. Cins, tür gibi tümel isimler de fertlerden başka bir şey olmayıp zihnin benzerlik nitelemesinden doğar. Önermenin konu ve yüklem terimleri de tekil cevher ve arazları adlandıran isimlerdir. Bu sonuçlar, William'ın kriterleriyle örtüşmekte, İbn Hazm'ı İslam düşüncesinde erken ve bağımsız bir nominalist örnek olarak göstermektedir.