Kur’ân’da Sadr-Kalp İlişkisi: Bilginin İdrak Süreci Açısından Bir İnceleme
Öz
Bu çalışma, Kur’ân’da sadr ile kalp arasındaki ilişkiyi bilginin idrak süreci açısından incelemektedir. Araştırmanın temel sorusu, sadrın kalple müteradif sayılıp sayılamayacağı ve bu süreçte kendine özgü bir işlevinin bulunup bulunmadığıdır. Doküman incelemesine dayanan çalışmada sadr lafzının lügavî anlam alanı ve Kur’ân’daki kullanım bağlamları kavramsal ve bağlamsal olarak değerlendirilmiş; öğrenilmiş bilginin muhafazası, vesvese, şerh ve dayk ile risalet tecrübesindeki inşirâh ve daralma hâlleri birlikte ele alınmıştır. İnceleme, akletme, fıkhetme, tasdik, yakîn ve yönelişin kalbe; bilginin muhafazası ile telkin, vesvese, kabul ve direnç hâllerinin ise daha çok sadra nispet edildiğini göstermektedir. Buna göre sadr, kalbin basit bir eş anlamlısı değil; bilgi ve tesirlerin karşılanıp kalbî idrakle ilişkilendiği ve kalpte yerleşen bilginin söz ve amele yansımasına aracılık eden işlevsel bir eşik alanı olarak değerlendirilebilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdülbâkî, Muhammed Fuâd. el-Muʻcemü’l-müfehres li-elfâzi’l-Kur’âni’l-Kerîm. Kahire: Matbaatü Dâri’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1945.
- Abdurrezzâk, Abdüllâtif. “Hakîm Tirmîzî’nin Psikoloji Anlayışında Öğrenme ve Algılama”. çev. Salih Çift. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 (2002), 237-250.
- Altuntaş, Halil - Şahin, Muzaffer. Kur’ân-ı Kerim Meâli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2011.
- Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd Abdullah b. Ömer. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-teʾvîl. thk. Muhammed Abdurrahman el-Mer‘aşlî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1418.
- Bintü’ş-Şâtî, Âişe Abdurrahman. el-İʿcâzü’l-beyânî li’l-Kur’ân ve mesâilü İbnü’l-Ezrak: Dirâse Kur’âniyye lugaviyye beyâniyye. Kahire: Dârü’l-Maârif, 3. Basım, 1984.
- Cevherî, İsmâil b. Hammâd. es-Sıhâh: Tâcü’l-luğa ve sıhâhu’l-Arabiyye. thk. Ahmed Abdülgafûr Attâr. Beyrut: Dârü’l-İlm li’l-Melâyîn, 4. Basım, 1987.
- Cûzû, Muhammed Ali. Mefhûmü’l-akli ve’l-kalbi fî’l-Kur’âni ve’s-sünne. Beyrut: Dârü’l-İlm, 2. Basım, 1983.
- Çalık, Fatma. “Bir Semantik Analiz Denemesi: Kur’ân’da ‘Kalp’ Kavramı”. Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 20/2 (2011), 167-190.
- Ebû Hayyân el-Endelüsî, Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân. el-Bahrü’l-muhît fî’t-tefsîr. thk. Sıdkî Muhammed Cemîl. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1420.
- Ebussuûd Efendi, Muhammed b. Muhammed b. Mustafa el-İmâdî. İrşâdü’l-akli’s-selîm ilâ mezâyâ’l-Kitâbi’l-Kerîm. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.