Afganistan Tasavvuf Edebiyatında İkinci Mevlânâ Kabul Edilen Haydarî Vucûdî’nin Şahsiyeti, Edebi Kişiliği ve Şiirleri

Bu makalede Afganistan’da tasavvuf edebiyatına yeni bir soluk getirmiş ve Mevlânâ’yı Sânî” (İkinci Mevlânâ) olarak tanınmış olan Haydarî Vucûdî’nin şahsiyeti, edebî kimliği ve şiirleri hakkındaki bilgilere yer verilecektir. Makalemize konu olan Haydarî Vucûdî, sosyal hayatı, sanatsal düşüncesi, şiirsel formları, edebî eserleri ve etkisi ile varlığını ortaya koymuş bir şahsiyettir. Şair, ülkesinde sosyal yaşamda, sanatsal icatlarının gerçekliği, önemi ve değeri ile edebiyat ve irfan alanına nüfuz etmiş biri olarak bilinmektedir. Afganistan halkının Mevlânâ Şinas (Mevlânâ Uzmanı) olarak ta vasıflandırdığı bu irfan şairinin yakın tarihte vefat etmiş olması araştırmamızın gerekliliğine işaret etmektedir. Haydarî Vucûdî, Afganistan’da edebiyattan tasavvufa, tasavvuftan siyasete birçok çevrenin fikirlerine ve sanatına itibar ettiği ve sohbetlerinin ve eserlerinin bu kesimlerde tesirli olduğu bir ilim erbabıdır. Haydarî, kendi manevî hallerini gizleyerek, Mevlânâ Celâleddin’in şiirlerini öğrencilerine yıllar yılı okumuş ve irfan edebiyatını sûfî öğütlerle öğretmeye gayret etmiştir. Tıpkı Mevlânâ gibi hâmûş olmayı (sükûneti), uzleti daha küçük yaşta keşfeden şairin, insana matuf dünyasında rıza ve aşk can bahşeden iki kaynak olmuştur.

In this article, information about the personality, literary identity and poems of Haydari Vucudi, who brought a new breath to Sufism literature in Afghanistan and known as Mawlana al- Sani (Second Mawlana), will be given. Haydari Vucudi, who is the subject of our article, is a personality that has revealed his existence with his social life, artistic thought, poetic forms, literary works and influence. The poet is known in his country as a person who has penetrated the field of literature and knowledge in the social life with the reality, importance and value of his artistic inventions. Recently, passing away of this wise poet, who has been characterized by the people of Afghanistan as Mawlana Şinas (Mawlana Expert), indicates the necessity of our research. Haydari Vucudi is a scholar whose ideas and arts are being respected by many circles in Afghanistan from literature to Sufism, Sufism to politics, and his conversations and works have influences on these segments. Haydari, hiding his own spiritual state, read the poems of Mawlana Celaleddin to his students for years and tried to teach the literature of knowledge with sufi advice. He discovered being as well as serenity (tranquility), and uzlet at a younger age. In the world aiming poet, consent and love were two sources that bestow life.