Mutarrizî’nin el-İḳnâʿ Adlı Eserinde Aksam-ı Sitte Öğretimi

Sarf ilmi, Arap dilinin iki ana branşından biri olup, fiiller ve bunların çekimleri üzerinde en çok yoğunlaştığı alan olmuştur. Bunun sebebi, fiillerin öğrenilmesi ve öğretilmesinin daha çok emek, dikkat, devamlılık isteyen çetrefilli bir saha olmasıdır. Kök itibarıyla Arapçadaki fiillerin büyük bir çoğunluğu üç harfli (sülasi) olup bunların mazi ve muzaride aldıkları ilk görünümler altı kalıp “Aksam-ı sitte” başlığı altında sarf kitaplarında incelenmiştir. Bu kalıpların anlatımı sarf kitaplarında oldukça veciz bir şekilde ele alınmıştır. Bu çalışma, Orta Asya coğrafyasına mensup Ebu’l-Feth Nâsıruddîn b. Abdisseyyid Alî b. el-Mutarrizî tarafından telif edilen, el-İḳnâʿ limâ ḥavâ taḥte’l-ḳınâʿ adlı el yazma eserde geçen sarf ilmi (kelime bilgisi) konusu ile alakalıdır. Arap dili konusunda tanınan bir isim olmasıyla beraber Mutarrizî’nin adı geçen eseri ve muhtevası pek az kişi tarafından bilinmektedir. Sarf ilmine dair derin bilgiye sahip olduğu bilinen müellif, bu birikimini en uzun bölüm olarak yukarıda zikredilen eserinde aktarmıştır. Bu bölümde “aksam-ı sitte”nin uzun ve tertipli anlatımı oldukça dikkat çekmektedir. Müellifin konuyu uzun anlatmasında bir amacının olduğunu düşünülmektedir. Bu çalışmada, “Hârizimli Alim Mutarrizî’nin el-İḳnâʿ Adlı Eserinde Aksam-ı Sitte Öğretimi” başlığı altında aksam-sitte konusuna eserin yöntem ve yaklaşımının ortaya konulması hedeflenmiştir.

Grammar science, being one of two main branches of Arabic language, focuses mostly of verbs and their conjugations. For teaching/learning of verbs is a comparatively challenging field and requires consistency. Due to its verb stems, most verbs in Arabic language consist of three letters (sulâsî) and initial shape they get through their “mazi” and “muzari” were studied under six patterns under “Aksam-ı sitte” title in grammar book. These are patterns were teached in a gnomic attitude in these books. This study is related to the grammar analysis of el-İḳnâʿ limâ ḥavâ taḥte’l-ḳınâ of Ebu’l-Feth Nâsıruddîn b. Abdisseyyid Alî b. el-Mutarrizî who is from Central Asia. Although a recognized name in the Arabic language studies, Mutarrizî’s work known by only a few. This author, known as a knowledgeable person in the grammar studies, have narrated this knowledge in the aforementioned work’s significantly broad part. It is particularly remarkable, how “aksam-ı sitte”s long and orderly expression is taken place in this part. It is thought that there was a certain reason why author kept the mentioned part long. This study examines the approach and path of the author’s work towards the aksam-sitte topic, under the title of “Teachings of Aksam-ı sitte in Scholar Mutarrizî of Hârizim’s el-İḳnâʿ”.