Ekolojik Tehditler ve İnsani Gelişme İlişkisi Türkiye Örneği

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 189 - 206, 27.12.2025

Mehmet Yorulmaz

Öz

Bu çalışma, Institute for Economics & Peace tarafından yayımlanan Ecological Threat Report (ETR – Ekolojik Tehdit Raporu) verilerini kullanarak Türkiye’nin ekolojik tehdit düzeyini zaman içinde incelemeyi ve küresel bağlama yerleştirmeyi amaçlamaktadır. ETR, ülkeleri gıda güvenliği, su riski, doğal afetlerin etkisi ve demografik baskı olmak üzere dört alanda 1–5 ölçeğinde puanlayan bileşik bir endekstir ve bu alanları toplulaştırılmış bir ETR puanında birleştirir. Çalışmada 2020–2024 dönemine ait ETR raporlarının ek tablolarından Türkiye’nin yıllık toplam ve alan bazlı puanları çıkarılmakta, aynı yıllarda raporda yer alan tüm ülkelerin ETR puanlarından küresel ortalamalar hesaplanmaktadır. Tanımlayıcı istatistikler ve zaman serisi eğilim analizi kullanılarak, Türkiye’nin ETR puanındaki yıllık değişim ile dünya ortalamasındaki değişim karşılaştırılmaktadır. Bulgular, Türkiye’nin incelenen dönemde genel olarak orta düzey ekolojik tehdit bandında seyrettiğini ve özellikle gıda güvenliği ile demografik baskı göstergelerinin görece daha yüksek risk düzeylerine işaret ettiğini ortaya koymaktadır. Buna karşılık su riski ve doğal afet etkisi göstergeleri, Türkiye’nin bazı bölgesel komşularına kıyasla daha sınırlı bir tehdit profiline sahip olduğunu göstermektedir. Türkiye’nin toplam ETR puanının dünya ortalamasına yakın seyretmesi, ülkenin ne en kırılgan ne de en güvenli ülkeler arasında konumlandığını; ancak iklim değişikliği, kuraklık ve nüfus artışı gibi baskılar altında risklerin artma potansiyeline sahip olduğunu düşündürmektedir. Çalışma, ekolojik tehditlerin izlenmesinde ETR’nin politika yapıcılar için yararlı bir erken uyarı aracı olarak kullanılabileceğini ve özellikle gıda güvencesi ile iklim uyumuna yönelik bütüncül stratejilerin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler: ETR,Trend Analizi, Ekoloji.

Anahtar Kelimeler

ETR (Ecological Threat Report) , Trend Analyze , Ecology.

The Relationship Between Ecological Threats and Human Development: The Case of Türkiye

Öz

Abstract
This study aims to examine Türkiye’s ecological threat level over time and situate it within the global context using data from the Institute for Economics & Peace’s Ecological Threat Report (ETR – a composite index that scores countries from 1 to 5 on food security, water risk, natural disaster impact, and demographic pressure, then aggregates these into a single ecological threat score). The analysis covers the period 2020–2024. Annual total and domain-specific ETR scores for Türkiye are extracted from the appendix tables of the ETR reports, while global average ETR scores are calculated for each year using all listed countries. Descriptive statistics and simple time-trend analysis are employed to compare year-to-year changes in Türkiye’s ETR score with changes in the global average. The findings indicate that Türkiye remains within a medium ecological threat band throughout the study period, with relatively higher risk observed in the domains of food security and demographic pressure. In contrast, indicators related to water risk and natural disaster impact suggest a more moderate threat profile, especially when compared with some neighboring countries in its broader region. The close alignment between Türkiye’s overall ETR score and the global average implies that the country is neither among the most vulnerable nor among the least exposed states, yet it faces a clear potential for risk intensification under ongoing pressures such as climate change, drought and continued population growth. The study concludes that the ETR can serve as a useful early-warning and monitoring tool for policy makers in Türkiye, highlighting the need to strengthen integrated strategies on food security, climate adaptation and disaster risk reduction in order to enhance long-term ecological resilience.

Anahtar Kelimeler

ETR (Ecological Threat Report) , Trend Analyze , Ecology.

Экологические угрозы и человеческое развитие: пример Турции

Öz

Аннотация
Данное исследование направлено на анализ уровня экологических угроз в Турции во времени и его позиционирование в глобальном контексте на основе данных Ecological Threat Report (ETR), разработанного Институтом экономики и мира (Institute for Economics & Peace). Индекс ETR представляет собой составной показатель, оценивающий страны по шкале от 1 до 5 по четырём направлениям: продовольственная безопасность, водные риски, воздействие природных катастроф и демографическое давление, с последующей агрегированной оценкой общего уровня экологической угрозы. Анализ охватывает период 2020–2024 годов. Ежегодные интегральные и покомпонентные показатели Турции по ETR были собраны из приложений соответствующих отчётов, тогда как мировые средние значения рассчитывались на основе данных всех представленных стран. Описательная статистика и простой тренд-анализ применялись для сравнения ежегодных изменений показателей Турции с глобальными трендами.

Полученные результаты показывают, что Турция в течение всего исследуемого периода остаётся в зоне среднего уровня экологической угрозы, при этом наиболее уязвимыми направлениями являются продовольственная безопасность и демографическое давление. Напротив, показатели, связанные с водными рисками и воздействием природных катастроф, указывают на более умеренный уровень угроз, особенно по сравнению с соседними странами региона. Близость общего индекса ETR Турции к мировому среднему значению свидетельствует о том, что страна не относится ни к наиболее уязвимым, ни к наиболее благополучным государствам, однако сталкивается с риском усиления экологического давления в условиях продолжающегося изменения климата, засух и роста населения.

Исследование приходит к выводу, что индекс ETR может служить полезным инструментом раннего предупреждения и мониторинга для разработчиков экологической политики в Турции, подчёркивая необходимость укрепления интегрированных стратегий по обеспечению продовольственной безопасности, адаптации к изменению климата и снижению риска бедствий с целью повышения долгосрочной экологической устойчивости.

Ключевые слова: ETR (Отчёт об экологических угрозах), тренд-анализ, экология.
Коды JEL: Q54, Q56, O13

Anahtar Kelimeler

ETR (Отчёт об экологических угрозах) , тренд-анализ , экология.

Kaynakça

• Aktaş, Ö. (2014), “Impacts of climate change on water resources in Turkey”, Middle East Technical University, Ankara.
• Ekinci, E. ve Oturakçı, M. (2025), “Assessing Turkey’s environmental performance: Insights from the Environmental Performance Index (EPI)”, Journal of Yaşar University, 20(78), 200–214.
• Hickel, Jason (2020), “The sustainable development index: Measuring the ecological efficiency of human development in the Anthropocene”, Ecological Economics, 167, 106331.