Post-Sovyet Türk Cumhuriyetlerinde Finansal Gelişme ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: Eşanlı Denklem Yaklaşımı

Öz

Bu çalışmada, Türk cumhuriyetlerinde finansal gelişme ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki 2SLS ve 3SLS yöntemleriyle eşanlı denklem sistemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, iki değişken arasında çift yönlü ve güçlü bir nedensellik ilişkisinin bulunduğunu göstermektedir. Finansal gelişme, ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilerken; ekonomik büyümenin de finansal gelişmeyi desteklediği görülmektedir. Her iki modelde de değişkenlerin yönü, büyüklüğü ve anlamlılık düzeyleri birbirini teyit etmektedir. Sabit sermaye yatırımları ekonomik büyüme üzerinde beklenen pozitif etkiye sahipken, finansal gelişme üzerinde negatif ve anlamlı bir etki göstermektedir. Bu durum, kamu ağırlıklı ve düşük verimli sektörlere yönelen yatırımların finansal sistemde kaynak tahsisini bozarak finansal gelişmeyi olumsuz etkileyebileceği şeklinde yorumlanabilir. İnsani Gelişmişlik Endeksi (HDI) ve istihdam (lnemp) değişkenleri her iki denklemde de anlamlı bulunmamıştır; bu da etkilerinin kısa vadede sınırlı olabileceğini veya dolaylı yollardan gerçekleştiğini düşündürmektedir. Modelin genel yapısı yüksek açıklama gücüne sahiptir ve politika yapıcılar için finansal ve ekonomik değişkenler arasındaki karşılıklı etkileşimi bütüncül şekilde değerlendirme imkânı sunmaktadır. Türkiye’nin bölgesel iş birliği kapasitesi, ortak kalkınma stratejileri geliştirme açısından önemli bir avantaj sağlayarak Avrasya’da ekonomik entegrasyonun desteklenmesine katkı sunabilir.

Anahtar Kelimeler

• Finansal Gelişme
• Ekonomik Büyüme
• Eşanlı Denklem Sistemleri
• Türk Cumhuriyetleri.

The Relationship between Financial Development and Economic Growth in Post-Soviet Turkic Republics: Simultaneous Equation Approach

Öz

This study investigates the relationship between financial development and economic growth in the Turkic republics using simultaneous equation systems estimated through Two-Stage Least Squares (2SLS) and Three-Stage Least Squares (3SLS) methods. The findings reveal a strong bidirectional causality between the two variables: financial development positively influences economic growth, while economic growth also supports financial development. Both models confirm the consistency of direction, magnitude, and significance levels. Fixed capital investments exert the expected positive effect on economic growth but show a negative and significant impact on financial development, suggesting that state-led and low-efficiency investments may distort resource allocation in the financial system. The Human Development Index (HDI) and employment (lnemp) variables are found insignificant in both equations, implying that their effects may be limited in the short term or occur indirectly. Overall, the model demonstrates high explanatory power and provides policymakers with a comprehensive framework to evaluate the mutual interaction between financial and economic variables. Turkey’s regional cooperation capacity further enhances prospects for joint development strategies and supports economic integration across Eurasia.

Anahtar Kelimeler

• Financial Development
• Economic Growth
• Simultaneous Equation Models

Kaynakça

1. Harris, R. D. F. (1997). Stock markets and development: A re-assessment. European Economic Review, 41(1), 139–146. https://doi.org/10.1016/S0014-2921(96)00021-9
2. Helhel, Y. (2018). Financial development and economic growth relationship: An analysis with credit based financial index. Business and Economics Research Journal, 9(4), 761–771. https://doi.org/10.20409/berj.2018.137
3. Kaya, A., Gülhan, Ü. ve Güngör, B. (2014). Türkiye ekonomisinde finans sektörü ve reel sektör etkileşimi. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 5(8), 2–15. https://izlik.org/JA92HM97SY
4. Kandır, S. Y., Iskenderoğlu, Ö., & Önal, Y. (2007). Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki ilişkinin Araştırılması. 16(2), 311–326. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/50391