Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi

M. Yavuz Hakyemez; Fikret Göktaş; Tevfik Erkal

Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi

Öz

Batı Anadolu’nun en genç ve önemli yapısal elemanlarından biri olan Gediz Grabeni havzası, Kuvaterner döneminde dikkat çekici jeolojik ve jeomorfolojik aşamaları olan bir evrim geçirmiştir. Kuvaterner başından bu yana akmış olan eski ve yeni Gediz nehirleri ile değişik boyutlardaki göller, K-G genişleme rejimi içinde gelişen tektonik denetimli bir havza evrimi sürecinde çökellerini dolgulamıştır.

Bu çalışmada Gediz havzasının erken ve geç Kuvaterner sırasında sinsedimanter tektonizmayla değişen karakteristikleri çökel fasiyesleri ve ortamsal özellikleri tanıtılmakta, nehrin denizle buluşma serüveninin Kuvaterner sonlarında, olasılıkla Holosen ortalarında gerçekleştiği vurgulanmakta ve havzanın Kuvaterner boyunca geçirdiği jeolojik-jeomorfolojik evrim yorumlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Batı Anadolu,Gediz Nehri,Gediz Grabeni,Kuvaterner,paleocoğrafya

Kaynakça

Aksu, A.E., Piper, D.J.W., 1983/1984. Progradation of the late Quaternary Gediz delta, Turkey.
Aksu, A.E., Piper, D.J.W., Konuk, T., 1987. Late Quaternary tectonic and sedimentary history of
Aksu, A.E., Konuk, T., Uluğ, A., Duman, M., Piper, D.J.W., 1990. Quaternary tectonic and
Alley, R.B., 2000. The Younger Dryas cold interval as viewed from central Greenland. Quaternary Science Reviews, 19, 213-226.
Arpat, E. ve Bingöl, E., 1969. Ege bölgesi graben sisteminin gelişimi üzerine düşünceler. MTA
Bilen, U., 2008. Anadolu’da Miken Buluntu Merkezleri. Yüksek Lisans Tezi, 354 s., Adnan
Bircan, A., Bozbay, E., Gökdeniz, S., Kozan, A.T. ve Öğdüm, F., 1983. Gediz graben sisteminin yeni veriler ışığında yorumu. 37. Türkiye Jeoloji Bilimsel ve Teknik Kurultayı, 21-25 Şubat
Bozkurt, E. ve Sözbilir, H., 2004. Tectonic evolution of the Gediz Graben: field evidence for an

Caputo, R., 2007. Sea-level curves: Perplexities of an end-user in morphotectonic applications.
Chappell, J.M., 2005, Sea Level Change, Quaternary. In: Encyclopedia of Paleoclimatology and Ancient Environments, (Ed. Vivien Gornitz), 893-898.
Cohen, H. A., Dart, C. J., Akyüz, H. S. ve Barka, A., 1995. Syn-rift sedimentation and structural
Colonna, M., Casanova, C. Dullo, W-C. ve Camoin, G., 1996. Sea-Level Changes and ǫ
Çilingiroğlu, Ç., 2009. Central-West Anatolia at the End of 7th and Beginning of 6th Millennium
Danukolova, G. ve Lefort, J. F., 2009. The contribution of malacology in dating the
Dart, C., Cohen, H.A., Akyüz, H.S. ve Barka, A., 1995. Basinward migration of rift-border faults:
Dewey, J. F. ve Şengör, A.M.C., 1979. Aegean and surrounding regions; complex multiplate and continuum tectonics in a convergent zone. Geol. Soc. Amer. Bull., 90, 84-92.
Ediger, V.Ş., Batı, Z. ve Yazman, M., 1996. Paleopalynonology of possible hydrocarbon
Eisma, D., 1978. Stream deposition and erosion by the Eastern shore of the Aegean. In: The
Environmental History of the Near and Middle East since the last ice age. (Ed.: W.C.Brice),
Emre, Ö., Özalp, S., Doğan, A., Özaksoy, V., Yıldırım, C. ve Göktaş, F., 2005. İzmir yakın
Emre, T., 1996a. Gediz grabenin jeolojisi ve tektoniği. Turkish Journal of Earth Sciences. 5, 171-186.
Emre, T., 1996b. Gediz grabeninin tektonik evrimi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 39 (2), 1-18
Ercan, T., 1982. Kula yöresinin jeolojisi ve volkanitlerin petrolojisi, İst. Yerbil. Derg., 3, 77-124.
Ercan, T., 1993. Kula volkanitlerinin jeokimyasal, radyometrik ve izotopik verilerinin yorumu
Erinç, S., 1954. Orta Ege Bölgesi'nin Jeomorfolojisi. MTA Raporu No: 2217, Ankara (yayımlanmamış).
Erinç, S., 1955. Gediz ve Küçük Menderes deltalarının morfolojisi. 9. Coğrafya Meslek
Haftası (22-29 Aralık l954) Tebliğler ve Konferanslar. Türk Coğ. Kur. Yay. No.2, 3366,
Erinç, S., 1978. Changes in the physical environment in Turkey since the end of last glacial. In: The Environmental History of the Near and Middle East since the last ice age. (Ed.: W.C.Brice),
Erkal, T. ve Hakyemez, H.Y., 1993. Gediz Nehri Deltasının Kuvaterner jeoloji ve jeomorfolojisi.
Erol, O., 1982. Batı Anadolu genç tektoniğinin jeomorfolojik sonuçları. Türkiye Jeol. Kur. Batı
Anadolu'nun Genç Tektoniği ve Volkanizması Paneli, Ankara, 15-21.
Fairbanks, R.G., 1989. A 17.000 year glacio-eustatic sea level record: influence of glacial melting rates on the Younger Dryas event and deep ocean circulation. Nature, 342, 637-642.
Fleming, K., Johnston, P., Zwartz, D., Yokoyama, Y., Lambeck, K. ve Channel, J., 1998. Refining the eustatic sea-level curve since the Last Glacial Maximum using far- and intermediate-field sites. Earth and Planetary Sciences Letters, 163 (1-4), 327-342.
French, D., 1965. Early pottery sites from Western Anatolia. Bulletin of the Institute of
French, D., 1969. Prehistoric sites in Northwest Anatolia, 2. part - The Balıkesir and
Friedrich, M., Kromer, B., Spurk, M., Hofmann, J. ve Kaiser, K.F., 1999. Paleo-environment and
radiocarbon calibration as derivedfrom Late Glacial/Early Holocene tree-ring chronologies.
Göktaş, F. ve Hakyemez, H.Y., 2000. Late PliocenePleistocene stratigraphy of the Büyük Menderes graben fill, western Turkey. Internatıonal Earth Sciences Colloquium on the Aegean Region (IESCA-2000), 25-29 Eylül 2000, İzmir, Abstracts, 73.
Göktaş, F., 2012. Kemalpaşa-Torbalı (İzmir) havzası ile yakın çevresindeki Neojen-Kuvaterner
tortullaşması ve magmatizmasının jeolojik etüdü. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Rapor No: 11575 (yayımlanmamış).
Gürsoy, H., Temiz, H. ve Tatar, O., 1998. Gediz grabeni güney kenarında güncel deformasyon
verileri. Aktif Tektonik Araştırma Grubu 1. Toplantısı, Makaleler, 103-112, İTÜ Maden Fakültesi, 8-9 Aralık 1997.
Hakyemez, H.Y., Erkal. T., Göktaş, F., 1999. Late Quaternary evolution of the Gediz and Büyük
ICS, 2013. International Stratigraphic Chart, International Commision on Stratigraphy.
İztan, H. ve Yazman, M., 1990. Geology and hydrocarbon potential of the Alaşehir (Manisa)
area, Western Turkey. IESCA, Int. Earth Sci. Congr. on Aegean Regions, 1-6 October, 1990,
Kaya, O., 1979. Ortadoğu Ege çöküntüsünün (Neojen) stratigrafisi ve tektoniği. Türkiye Jeoloji
Kazancı, N., 2009. Neojen-Kuvaterner sınırının değişmesi ve beklenen gelişmeler. Türkiye Jeol.
Kazancı, N., Dündar, S., Alçiçek, M.C. ve Gürbüz, A., 2009. Quaternary deposits of the Büyük
Menderes Graben in Western Anatolia, Turkey: Implications for river capture and the longest
Holocene estuary in the Aegean Sea. Marine Geology, 264, 165-176.
Kazancı, N., Gürbüz, A. ve Boyraz, S. , 2011. Büyük Menderes Nehri’nin Jeolojisi ve Evrimi.
Kazancı, N., Boyraz, S., Özkul, M., Alçiçek, M.C. ve Kadıoğlu, Y.K., 2012. Late Holocene terrestrial tephra record at western Anatolia, Turkey: Possible evidence of an explosive eruption
outside Santorini in the eastern Mediterranean. Global and Planetary Change, 80, 36–50.
Koçyiğit, A., Yusufoğlu, H. ve Bozkurt, E., 1999. Evidence from the Gediz graben for episodic
two-stage extension in Western Turkey. Journal of the Geological Society, London, 156, 605616.
Kozan, A.T., 1982. Salihli güneyinde Bozdağlar üzerindeki asılı vadilerin morfojenezi ve Gediz Küçük Menderes grabenleşmesi ile ilişkisi. 36. Türkiye Jeoloji Kurultayı, 22-26 Şubat 1982,
Lambeck, K., 1995. Late Pleistocene and Holocene sea-level change in Greece and southwesternTurkey: a separation of eustatic, isostatic and tectonic contributions. Geophys. J.
Lambeck, K. ve Purcell, A., 2005. Sea-level change in the Mediterranean Sea since the LGM: model predictions for tectonically stable areas. Quaternary Science Reviews, 24,1969–1988.
Leflef, D., 1980. Muratdağı güneyi Neojen havzasının çökel ortamları ve paleocoğrafik evrimi. MTA Raporu No: 6812, Ankara (yayımlanmamış).
Mascarelli, A.L., 2009. Quaternary geologists win timescale vote. Nature, 459(4), 624.
Meriç, M., 1993. Pre-Bronze age settlements of WestCentral Anatolia. Anatolica. 19, 143-150.
MTA, 2002. 1:500.000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritası İzmir Paftası. MTA yayını, Ankara.
Miller, K.G., 2005. Sea level change, last 250 million years. In: Encyclopedia of Paleoclimatology and Ancient Environments, (Ed. Vivien Gornitz), 879-887.
Miller, K.G., Kominz, M.A., Browning, J.V., Wright, J.D., Mountain, G.S., Katz, M.E., Sugarman,
P.J., Cramer, B.S., Christie-Blick, N., ve Pekar, S.F., 2005. The Phanerozoic record of global
sea-level change. Science, 310, 1293-1298.
Muscheler, R., Kromer, B., Björck, S., Svensson, A., Friedrich, M., Kaiser, K F. ve Southon, J.,
2008. Tree rings and ice cores reveal C calibration uncertainties during the Younger Dryas. Nature Geoscience, 4, 263-267.
Ozaner, S. ve Bozbay, E., 1982. Kula dolaylarının morfojenezi, genç tektoniği ve Gediz-Alaşehir
grabeni ile ilişkisi. 36. Türkiye Jeoloji Kurultayı, 22-26 Şubat 1982, Ankara, Bildiri Özetleri, 110-111.
Paton, S., 1992. Active normal faulting drainage patterns and sedimentation in southwestern
Turkey. Journal of the Geological Society, London, 149, 1031-1044.
Roberts, S.C., 1988. Active Normal Faulting in Central Greece and Western Turkey. Unpubl.
Ph.D. Thesis, University of Cambridge. 14
Sarıca, N., 2000. The Plio-Pleistocene age of Büyük Menderes and Gediz grabens and their significance on N-S extensional tectonics in West Anatolia: mammalian evidence from the
Shackleton, N. J., 1987. Oxygen isotopes, ice volume and sea level. Quaternary Science Reviews, 6, 183–190.
Seyitoğlu, G. ve Scott, B. C., 1996. The age of Alaşehir graben (west Turkey) and its tectonic
Seyitoğlu, G., Çemen, İ. ve Tekeli, O., 2000. Extensional folding in the Alaşehir (Gediz
graben, western Turkey). Journal of the Geological Society, London, 157, 1097-1100.
Seyitoğlu, G., Tekeli, O., Çemen, İ., Şen, Ş. ve Işık, V., 2002. The role of the flexural rotation/Rolling hinge model in the tectonic evolution of the Alaşehir graben, western Turkey. Geological Magazine, 139, 15-26.
Sözbilir, H., 2001. Extensional tectonics and the geometry of related macroscopic structures:
Sözbilir, H., 2002. Geometry and origin of folding in the Neogene sediments of the Gediz Graben, western Anatolia, Turkey, Geodinamica Acta, 15, 277-288.
Şahinci, A., 1976. Manisa yöresi Gediz alüvyonları hakkında bazı incelemeler: Ege Üniv. Fen Fak. İlmî Rap. Ser., 233, 11 s.
Şengör, A.M.C., 1987. Cross-faults and differential stretching of hanging walls in regions of lowangle normal faulting; Examples from western Turkey. In: Continental Extensional Tectonics.
(Eds. M. P. Coward, J. F. Dewey and P. L. Hancock), Geol. Soc. Pub., 28, 575-589.
Temiz, H., Gürsoy, H. ve Tatar, O. 1998. Kinematics of late Pliocene-Quaternary normal faulting in the southeastern end of the Gediz graben, western Anatolia, Turkey, International Geology Review, 40, 638-646.
Ünay, E., Göktaş, F., Hakyemez, H.Y., Avşar, M., Şan, Ö., 1995. Büyük Menderes Grabeni’nin
Ünay, E. ve De Bruijn, H., 1998. Plio-Pleistocene rodents and lagomorphs from Anatolia.
Mededelingen Nederlands Instituut voor Toegepaste Geowetenschappen TNO, 60, 431465.
Ünay, E. ve Göktaş, F., 1999. Söke çevresi (Aydın) geç Erken Miyosen ve Kuvaterner yaşlı küçük memelileri: ön sonuçlar. Türkiye Jeoloji Bülteni, 42(2), 99-113.
Ünay, E., Göktaş, F., Hakyemez, H.Y., Avşar, M., Şan, Ö., 1995. Büyük Menderes Grabeni’nin
Waelbroecka, C., Labeyrie, L., Michel, E., Duplessya, J.C., McManusc, J.F., Lambeck, K., Balbona, E. ve Labracherie, M., 2002. Sea-level and deep water temperature changes derived from benthic foraminifera isotopic records. Quaternary Science Reviews, 21, 295-305.
Yağmurlu, F., 1987. Salihli güneyinde üste doğru kabalaşan Neojen yaşlı alüvyonel yelpaze
Yılmaz, Y., 2000. Ege Bölgesinin aktif tektoniği. Batı Anadolu’nun depremselliği Sempozyumu
(BADSEM 2000), 24-27 Mayıs 2000, İzmir, Bildiriler, 3-14.
Yılmaz, Y., Genç, Ş. C., Gürer, F., Bozcu, M., Yılmaz, K., Karacık, Z., Altunkaynak, Ş. ve
Elmas, A., 2000. When did the western Anatolian grabens begin to develop?, In: Bozkurt, E., Winchester, J.A. ve Piper, J.A.D. (eds), Tectonic and Magmatism in Turkey and the Surrounding Area, Journal of the Geological Society, London, Special Publications 173, 131-162.
Yusufoğlu H., 1996. Northern margin of the Gediz Graben: age and evolution, west Turkey,

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

M. Yavuz Hakyemez

Fikret Göktaş Bu kişi benim

Tevfik Erkal Bu kişi benim

Yayımlanma Tarihi

1 Nisan 2013

Gönderilme Tarihi

19 Mart 2017

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2013 Cilt: 56 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA74XH95TN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Hakyemez, M. Y., Göktaş, F., & Erkal, T. (2013). Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 56(2), 1-26. https://izlik.org/JA74XH95TN

AMA

1.Hakyemez MY, Göktaş F, Erkal T. Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi. Türkiye Jeol. Bült. 2013;56(2):1-26. https://izlik.org/JA74XH95TN

Chicago

Hakyemez, M. Yavuz, Fikret Göktaş, ve Tevfik Erkal. 2013. “Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi”. Türkiye Jeoloji Bülteni 56 (2): 1-26. https://izlik.org/JA74XH95TN.

EndNote

Hakyemez MY, Göktaş F, Erkal T (01 Nisan 2013) Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi. Türkiye Jeoloji Bülteni 56 2 1–26.

IEEE

[1]M. Y. Hakyemez, F. Göktaş, ve T. Erkal, “Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi”, Türkiye Jeol. Bült., c. 56, sy 2, ss. 1–26, Nis. 2013, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA74XH95TN

ISNAD

Hakyemez, M. Yavuz - Göktaş, Fikret - Erkal, Tevfik. “Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi”. Türkiye Jeoloji Bülteni 56/2 (01 Nisan 2013): 1-26. https://izlik.org/JA74XH95TN.

JAMA

1.Hakyemez MY, Göktaş F, Erkal T. Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi. Türkiye Jeol. Bült. 2013;56:1–26.

MLA

Hakyemez, M. Yavuz, vd. “Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 56, sy 2, Nisan 2013, ss. 1-26, https://izlik.org/JA74XH95TN.

Vancouver

1.M. Yavuz Hakyemez, Fikret Göktaş, Tevfik Erkal. Gediz Grabeninin Kuvaterner Jeolojisi ve Evrimi. Türkiye Jeol. Bült. [Internet]. 01 Nisan 2013;56(2):1-26. Erişim adresi: https://izlik.org/JA74XH95TN