Araştırma Makalesi

Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması

Cilt: 36 Sayı: 6 3 Kasım 2025
PDF İndir
TR EN

Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması

Öz

Taşkınlar, akarsuların yataklarını terk ederek çevresine yayılması ve nispeten çukur alanları doldurmasıyla birlikte hem ölümcül hem maddi sonuçlara yol açmaktadır. Bu açıdan gerek taşkınların oluşum mekanizmalarının gerekse neden olduğu sonuçların anlaşılması için taşkınlara ait çeşitli özelliklerin yer aldığı envanterlerin varlığı oldukça önem taşımaktadır. Küresel envanterlerin Türkiye gibi ülkelerin bölgesel ve ulusal ölçekteki süreçlerin anlaşılmasında gerekli olan veri tabanlarını sağlamadığı, sadece gazete arşivlerine veya resmi kaynaklara dayalı verilerin ise süreçleri açıklamada yetersiz kaldığı görülür. Bu eksikliği gidermek amacıyla Türkiye Taşkın Envanteri (FlooDOT) oluşturulmuştur. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de 1928-2022 yılları arasında farklı veri kaynakları kullanılarak oluşturulan taşkın envanterini tanıtmak, bu envantere dayanarak taşkınların zamansal ve alansal değişimlerini ortaya koymak ve kullanılan veri kaynaklarının mekânsal farklılıklarını karşılaştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda Getis-Ord Gi* istatistik kullanarak farklı kaynaklardan elde edilmiş taşkın envanterlerinin mekânsal değişimleri ve oluşturdukları sıcak-soğuk bölgeler incelenmiştir. Sonuçlara göre, toplamda 3300 ölümcül taşkın tespit edilmiş ve 6799 taşkın olayı sonucunda envantere 9181 taşkın noktası eklenmiştir. Taşkınların zamansal dağılışı, Türkiye’de çeyrek yüzyıllık bir döngüye ve bimodal bir karaktere sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Ayrıca, 1972 ve 2001 yılları taşkınların zamansal dağılışında ayrık yıllar olarak tespit edilmiştir. Diğer yandan Türkiye’nin her yerinde taşkın olayı görülmekle birlikte, Doğu Karadeniz’in hem taşkın sayısı hem de ölümcül taşkınlar açısından bir sıcak bölge olduğu belirlenmiştir. Doğu Karadeniz havzasından sonra Sakarya ve Fırat-Dicle hem ölümcül taşkın hem de taşkın sayısı bakımından öne çıkmaktadır. Ayrıca, Getis-Ord Gi* istatistiği kullanarak yapılan analiz sonucunda kurumsal olarak elde edilen Devlet Su İşleri taşkın envanteri verisiyle ve çeşitli kaynaklardan elde edilen verilerin mekânsal farklılıklarının karşılaştırılmasından elde edilen sonuçlar Türkiye’de soğuk bölgeye rastlanmadığını ve elde edilen sıcak bölgelerin ise farklı envanter kaynaklarının Türkiye’de taşkınların görüldüğü bölgeler açısından farklı sonuçlar ürettiğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır. Bu durum FlooDOT envanterinin Türkiye’deki taşkın süreçlerini mekânsal olarak iyi yansıttığı ve envanterin bu açıdan küresel envanterlerin yarattığı veri boşluğunu kapattığı görülmektedir. Bu nedenle envanter oluşturma süreçlerinde mevcut olan tüm kaynaklardan toplanan kayıtların kullanılması taşkın tehlike ve duyarlılık analizleri için büyük bir avantaj sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Proje Numarası

121Y578

Teşekkür

Bu çalışma Tübitak 121Y578 kodlu projeyle desteklemiştir. Devlet Su İşlerine TAMBIS sistemindeki verileri ve taşkın yıllıklarını sağladığı için teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. IFCR-International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies, (2020), World Disasters Report 2020: Come Heat or High Water - Tackling the Humanitarian Impacts of the Climate Crisis Together, Geneva. Switzerland
  2. UNDDR-United Nations Office for Disaster Risk Reduction, (2020), Human Cost of Disasters: An Overview of the Last 20 Years 2000-2019, Geneva. Switzerland, DOI: https://doi.org/10.18356/79b92774-en
  3. Liu, X., Huang, Y., Xu, X., Li, X., Li, X., Ciais, P., ... & Zeng, Z. (2020). High-spatiotemporal-resolution mapping of global urban change from 1985 to 2015. Nature Sustainability, 1-7.
  4. Mazzoleni, M., Mård, J., Rusca, M., Odongo, V., Lindersson, S., & Di Baldassarre, G. (2020). Floodplains in the Anthropocene: A global analysis of the interplay between human population, built environment and flood severity. Water Resources Research, e2020WR027744.
  5. Wing, O. E. J., Bates, P. D., Smith, A. M., Sampson, C. C., Johnson, K. A., Fargione, J., & Morefield, P. (2018). Estimates of present and future flood risk in the conterminous United States. Environmental Research Letters, 13(3), 034023. https://doi.org/10.1088/1748-9326/aaac65
  6. Bates, P. D., Quinn, N., Sampson, C., Smith, A., Wing, O., Sosa, J., ... & Krajewski, W. F. (2021). Combined modeling of US fluvial, pluvial, and coastal flood hazard under current and future climates. Water Resources Research, 57(2), e2020WR028673.
  7. Paprotny, D., Sebastian, A., Morales-Nápoles, O., & Jonkman, S. N. (2018). Trends in flood losses in Europe over the past 150 years. Nature communications, 9(1), 1-12.
  8. Petrucci, O., Aceto, L., Bianchi, C., Bigot, V., Brázdil, R., Pereira, S., ... & Zêzere, J. L. (2019). Flood fatalities in Europe, 1980–2018: Variability, features, and lessons to learn. Water, 11(8), 1682.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Su Kaynakları Mühendisliği, Su Kaynakları ve Su Yapıları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

20 Haziran 2025

Yayımlanma Tarihi

3 Kasım 2025

Gönderilme Tarihi

12 Ocak 2025

Kabul Tarihi

13 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 36 Sayı: 6

Kaynak Göster

APA
Akbaş, A., Görüm, T., & Özdemir, H. (2025). Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması. Turkish Journal of Civil Engineering, 36(6), 75-96. https://doi.org/10.18400/tjce.1618212
AMA
1.Akbaş A, Görüm T, Özdemir H. Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması. tjce. 2025;36(6):75-96. doi:10.18400/tjce.1618212
Chicago
Akbaş, Abdullah, Tolga Görüm, ve Hasan Özdemir. 2025. “Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması”. Turkish Journal of Civil Engineering 36 (6): 75-96. https://doi.org/10.18400/tjce.1618212.
EndNote
Akbaş A, Görüm T, Özdemir H (01 Kasım 2025) Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması. Turkish Journal of Civil Engineering 36 6 75–96.
IEEE
[1]A. Akbaş, T. Görüm, ve H. Özdemir, “Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması”, tjce, c. 36, sy 6, ss. 75–96, Kas. 2025, doi: 10.18400/tjce.1618212.
ISNAD
Akbaş, Abdullah - Görüm, Tolga - Özdemir, Hasan. “Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması”. Turkish Journal of Civil Engineering 36/6 (01 Kasım 2025): 75-96. https://doi.org/10.18400/tjce.1618212.
JAMA
1.Akbaş A, Görüm T, Özdemir H. Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması. tjce. 2025;36:75–96.
MLA
Akbaş, Abdullah, vd. “Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması”. Turkish Journal of Civil Engineering, c. 36, sy 6, Kasım 2025, ss. 75-96, doi:10.18400/tjce.1618212.
Vancouver
1.Abdullah Akbaş, Tolga Görüm, Hasan Özdemir. Türkiye’de Taşkınların FlooDOT Tabanlı İncelenmesi ve Farklı Veri Kaynaklarının Mekânsal Karşılaştırılması. tjce. 01 Kasım 2025;36(6):75-96. doi:10.18400/tjce.1618212

Cited By