PSİKOLOJİK SÖZLEŞMENİN ÇALIŞAN DENEYİMİ ÜZERİNE ETKİSİ: PERAKENDE SEKTÖRÜNDE NİCEL BİR ARAŞTIRMA

Öz

Psikolojik sözleşme, organizasyon ile çalışan arasındaki karşılıklı beklentileri, sorumlulukları, ilişkileri ifade etmektedir. Çalışan deneyimi ise çalışanların organizasyondaki tüm deneyimleri ve yolculuğu olarak açıklanmaktadır. Bu çalışmanın temel hareket noktası, çalışanların her gün organizasyonda yaşadıkları sınırsız ve çok sayıda deneyimlerinin psikolojik sözleşme ile nasıl şekillendiğinin ortaya çıkarılmasıdır. Böylece çalışanlar ve organizasyon arasındaki çok boyutlu ve karmaşık ilişkileri anlama konusunda fayda sağlamak ümit edilmektedir. Çalışmada, psikolojik sözleşme ile çalışan deneyimi arasındaki ilişkinin incelenmesi ve psikolojik sözleşmenin çalışan deneyimi üzerindeki etkilerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Çalışmanın, çalışan deneyimi ve psikolojik sözleşmenin birlikte ele alındığı sınırlı sayıda çalışma içerisinde olması sebebiyle alan yazına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmış olup, veri toplama aracı olarak anket yöntemi tercih edilmiştir. Çalışma, 275 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizinde SPSS 31.0 programı kullanılmış; normallik testi, Pearson korelasyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. İstatiksel analizler sonucunda, psikolojik sözleşme ile çalışan deneyimi arasında pozitif ve güçlü bir ilişki olduğu saptanmıştır. Çalışmanın bulguları, psikolojik sözleşmenin çalışan deneyimi üzerinde belirleyici faktörlerden biri olduğunu göstermektedir. Çalışmanın sonucuna göre akademik olarak ve uygulamaya yönelik öneriler sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Psikolojik sözleşme
• çalışan deneyimi
• perakende sektörü
• insan kaynakları yönetimi.

THE IMPACT OF PSYCHOLOGICAL CONTRACT ON EMPLOYEE EXPERIENCE: A QUANTITATıVE RESEARCH IN THE RETAIL INDUSTRY

Öz

The psychological contract expresses the mutual expectations, responsibilities and relationships between the organization and the employee. Employee experience is explained as the entire experiences and journey of employees in the organization. The basic starting point of this study is to reveal how the unlimited and numerous experiences that employees have in the organization every day are shaped by the psychological contract. Thus, it is hoped to provide benefits in understanding the multidimensional and complex relationships between employees and the organization. The aim of the study is to examine the relationship between the psychological contract and employee experience and to reveal the effects of the psychological contract on employee experience. It is thought that the study will contribute to the literature as there are a limited number of studies that address employee experience and psychological contract together. Quantitative research method was used in the study and the survey method was preferred as the data collection tool. The study was conducted with 275 participants. SPSS 31.0 program was used in the analysis of data; normality test, Pearson correlation analysis and multiple linear regression analysis were performed. As a result of statistical analysis, it was determined that there is a positive and strong relationship between psychological contract and employee experience. The findings of the study show that the psychological contract is one of the determining factors on employee experience. According to the results of the study, academic and practical recommendations are presented.

Anahtar Kelimeler

• Psychological contract
• employee experience
• retail sector
• human resource management.

Kaynakça

1. Abhari, K., Bhullar, A., Le, J., & Sufi, N. (2023). Advancing Employee Experience Management (EXM) platforms. Strategic HR Review, 22(3), 102-107.
2. Akar, N. (2020). Psikolojik Sözleşmenin Oluşumu ve Kapsamına İlişkin Düşük Maaşla İstihdam Edilen Yeni Mezun Mühendisler ve Yöneticilerinin Algıları Üzerine Fenomenolojik Bir Araştırma. Alanya Akademik Bakış, 4(2), 173-192.
3. Atılgan, H., Kan, A. & Aydın, B. (2019). Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme. Ankara: Anı Yayıncılık.
4. Bahadır, F., Yeşiltaş, M., Sesen, H., & Olaleye, B. R. (2024). The Relation Between Perceived Organizational Support and Employee Satisfaction: The Role of Relational Psychological Contract and Reciprocity İdeology. Kybernetes, 53(1), 102-122.
5. Basahal, A. (2025). Crafting A Positive Employee Experience: The Role of Culture, Technology, and Physical Environment-İnsights from Senior HR Leaders. International Journal of Management (IJM), 16(1), 230-244.
6. Batat, W. (2022). The Employee Experience (EMX) Framework for Well-Being: An Agenda for the Future. Employee Relations, 44 (5), 993-1013.
7. Björholt, C. M. & Pavlenko, A. (2019). Expectations That Match: A Key to a positive employee experience-A qualitative Study of Employees’ Expectation Alignment with Management Practises. (Master Thesis in Strategic HRM and Labour relations). (Erişim Tarihi: 20.06.2025). https://gupea.ub.gu.se/bitstream/handle/2077/62500/gupea_2077_62500_1.pdf;jsessionid=3EB648A65DD25A1D628F056AB6DF51B4?sequence=1
8. Blau, P. (1964). Exchange and Power in Social Life. New York: Wiley.

9. Cattell, R. (1978). The Scientific Use of Factor Analysis. New York: Plenum.
10. Chadha, A., Gupta, A., Tewari, V., & Dwivedi, Y. K. (2025). Sustainable Practices: Organisational Citizenship Behaviour and Psychological Contract Fulfilment. Management Decision, 63(5), 1674-1702.
11. Chan, S. (2021). The İnterplay Between Relational and Transactional Psychological Contracts and Burnout and Engagement. Asia Pacific Management Review, 26(1), 30-38.
12. Cihangiroğlu, N. & Şahin, B. (2010). Organizasyonlarda Önemli Bir Fenomen: Psikolojik Sözleşme. ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (11), 1-16.
13. Conway, N., & Briner, R. B. (2005). Understanding Psychological Contracts at Work: A Critical Evaluation of Theory and Research. Oxford University Press.
14. Cornelius, N., Ozturk, M. B. & Pezet, E. (2022). The Experience of Work and Experiential Workers: Mainline and Critical Perspectives on Employee Experience. Personnel Review, 51 (2), 433-443.
15. Elmin, A. (2023). Çalışan Yönetiminin Yeni Stratejik Yaklaşımı: Çalışan Deneyimi Fenomeni. Feride Bal & Ozan Emre Ufacık (Ed.), Yönetim & Organizasyon Alanında Seçme Yazılar (içinde) (1-46 ss.) Gaziantep. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub258
16. Elmin, A., & Ulaştıran, T. (2023). İnsan Kaynakları Yönetiminde Güncel Bir Yaklaşım Olarak Çalışan Deneyimi: Keşfedici Bir İçerik Analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi, 2(2), 54-68.
17. Erkuş A. (2010). Psikometrik Terimlerin Türkçe Karşılıklarının Anlamları ile Yapılan İşlemlerin Uyuşmazlığı. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 1(2), 72-77.
18. Field, A. (2013). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics (4th ed.). Sage Publications.
19. Gakovic, A., & Tetrick, L. E. (2003). Psychological Contract Breach as a Source of Strain for Employees. Journal of Business and Psychology, 18, 235-246.
20. Gallup. (2018). Designing Your Organization’s Employee Experience. Washington. Gallup, 3-4.
21. García-Salirrosas, E. E., Yong-Chung, F. E., Jauregui-Arroyo, R. R., Escobar-Farfán, M., & Acevedo-Duque, Á. (2025). Impact of Leader Behavior on Employee Experience and Job Satisfaction in Educational Institutions. Administrative Sciences, 15(4), 119.
22. Gerçek, M. (2022). İKY’de Güncel Bir Yaklaşım: Çalışan Deneyimi Kavramının Bibliyometrik Analizi. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 9(2), 206-228.
23. Gheidar, Y. & Zanjani, M. S. (2021). Designing A Conceptual Framework for Digital Employee Experience. Iranian Journal of Management Studies, 14 (4), 669-680.
24. Gouldner, A. W. (1960). The Norm of Reciprocity: A Preliminary Statement. American Sociological Review, 25 (2), 161-178.
25. Grover, A., & Chawla, G. (2025). Role of Employee Experience and its Impact on Job Satisfaction: A Proposed Theoretical Model. NMIMS Management Review, 09711023251332049.
26. Güney, M., & Turan, M. (2021). Psikolojik Sözleşme İhlali ile Örgütsel Bağlılık Arasında Örgütsel Güvenin Aracılık Rolü. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10 (1), 356-374.
27. Herrera, J., & De Las Heras-Rosas, C. (2021). The Organizational Commitment in the Company and its Relationship with the Psychological Contract. Frontiers in psychology, 11, 1-17.
28. Itam, U. & Ghosh, N. (2020). Employe Experience Management: A New Paradigm Shift in HR Thinking. International Journal of Human Capital and Information Technology Professionals, 11(2), 39-49.
29. Kal, B. E. (2024). İş Yaşam Dengesinin Esenlik Üzerindeki Etkisinde Çalışan Deneyiminin Rolü. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı.
30. Karani Mehta, A., Thanki, H., Panda, R., & Trivedi, P. (2024). Exploring the Psychological Contract During New Normal: Construction and Validation of the Revised Psychological Contract Scale. International Journal of Manpower, 45(2), 255-278.
31. Kilis, S. ve Yıldırım, Z. (2018). Sorgulayıcı Öğrenme Topluluğu Üst Biliş Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 19 (1), 665-679.
32. Kottler, J. A. (2019). Transforming the Workplace Through Positive Psychology. Routledge.
33. Köse, M. & Yüksel Nalbantoglu, S. (2021). Sürdürülebilir İnsan Kaynakları Yönetimi İçin Çalışan Deneyimi Uygulamaları. Business Economics and Management Research Journal, 4(2), 70-80.
34. Kulkarni, M. M. B., & Mohanty, V. (2023). Employee Experience Approach to Leadership Development. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5140901
35. Kutaula, S., Gillani, A., & Budhwar, P. S. (2020). An Analysis of Employment Relationships in Asia Using Psychological Contract Theory: A Review and Research Agenda. Human Resource Management Review, 30(4), 1-22.
36. Lee, M., & Kim, B. (2023). Effect of Employee Experience on Organizational Commitment: Case of South Korea. Behavioral Sciences, 13(7).
37. Lee, J., Lee, J., Jun, K., & Kim, K. (2025). Exploring A Multidimensional Construct of Employee Experience and Outcomes. Personnel Review.
38. Maylett, T., & Wride, M. (2017). The Employee Experience: How to Attract Talent, Retain Top Performers, and Drive Results. New Jersey: John Wiley & Sons, Inc. Hoboken. Mazumdar, B., Warren, A., Dupré, K., & Brown, T. (2023). Employment Expectations: Examining the Effect of Psychological Contract Fulfillment on Bridge Employees’ Personal and Work Attitudes. Personnel Review, 52(5), 1563-1578.
39. Mehtap, Ö. (2023). Sosyal Değişim Teorisi Bağlamında Örgütsel Vatandaşlık Davranışına Tarihsel ve Politik Bir Bakış. (içinde) Örgütsel Davranış: Güncel Konular Ve Araştırmalar (ss. 77-98). Özgür Yayın Dağıtım Ltd. Şti.
40. Meybodi, A. R., Jahanfekr, A., Mahjoor, H., & Hosseini, E. (2024). Identifying the Dimensions of Employee Experience According to the Effect of Satisfaction, Work Place and Organizational Culture. International Journal of Human Capital in Urban Management, 9, 85-100.
41. Millward, L.J. & Hopkins, L.J. (1998) Psychological Contracts, and Job Commitment. Journal of Applied Psychology, 28(16), 1530-1556.
42. Mimaroğlu, H. (2008). Psikolojik Sözleşmenin Personelin Tutum ve Davranışlarına Etkileri: Tıbbi Satış Temsilcileri Üzerinde Bir Araştırma, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı.
43. Moganadas, S. R., & Goh, G. G. G. (2022). Digital Employee Experience Constructs and Measurement Framework: A Review and Synthesis. International Journal of Technology, 13(5), 999-1012.
44. Mohyi, A. & Sukmawati, D. (2023). Do Employee Experience Has an Impact to Turnover?. Journal of Career and Entrepreneurship, 2(1), 49-58.
45. Morgan, J. (2017). The Employee Experience Advantage: How to Win the War for Talent By Giving Employees the Workspaces They Want, the Tools They Need, and A Culture They Can Celebrate. Hoboken: John Wiley & Sons.
46. Ng, T. W., & Feldman, D. C. (2009). Age, Work Experience, and the Psychological Contract. Journal of Organizational Behavior, 30(8), 1053-1075.
47. Panneerselvam, S. & Balaraman, K. (2022). Employee Experience: The New Employee Value Proposition. Strategic HR Review, 21 (6), 201-207.
48. Plaskoff, J. (2017). Employee Experience: The New Human Approach Resource Management Approach. Strategic HR Review, 16 (3).
49. Purbasari, T., & Abadi, F. (2022). The Influence of Organizational Culture, Leadership Style on Employee Experience Has an Impact on Retention. Fair Value: Jurnal Ilmiah Akuntansi dan Keuangan, 4 (Özel Sayı 3), 1254-1266.
50. Rohayati, T., Dwidienawati, D., & Aniesta, D. (2025). Systematic Literature Review of Antecedents and Outcomes of Employee Experience. WSEAS Transactions on Computer Research, 13, 14-26.
51. Rousseau D. M. (1989). Psychological and Implied Contracts in Organizations. Employee Responsibilities and Rights Journal, 2(2), 128.
52. Rousseau, D. M. (1995). Psychological Contracts in Organizations: Understanding written and Unwritten Agreements. Sage Publications.
53. Soni, K., Chawla, R., & Sengar, R. (2017). Relationship between Job Satisfaction and Employee Experience. Journal of General Management Research, 4(2), 41-48.
54. Tabachnick, B. & Fidell, L. (2001). Using Multivariate Statistics. Michigan: Allyn and Bacon.
55. Topa, G., Aranda-Carmena, M., & De-Maria, B. (2022). Psychological Contract Breach and Outcomes: A Systematic Review of Reviews. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(23), 1-23.
56. Tucker, E. (2020). Driving Engagement with the Employee Experience. Strategic HR Review, 19 (4), 183-187.
57. Veldsman, D., & van der Merwe, M. (2022). Promises in Action: The Role of Employer Brand, Employee Value Proposition and Employee Experience in Delivering on Psychological Contract Expectations. EWOP in Practice, 16(1), 14-44.
58. Vereb, D., Krajcsák, Z., & Kozák, A. (2025). The Importance of Positive Employee Experience and its Development Through Using Predictive Analytics. Journal of Modelling in Management, 20(1), 51-69.
59. Yang, P., & Zhang, S. (2025). Employee Experience: Conceptualization, Scale Development, and Validation. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 1-16.
60. Yıldız, D., Temur, G. T., Beskese, A., & Bozbura, F. T. (2020). Evaluation of Positive Employee Experience Using Hesitant Fuzzy Analytic Hierarchy Process. Journal of Intelligent & Fuzzy Systems, 38(1), 1043-1058.