KALİTE KÜLTÜRÜ VE İŞLETMELERDE KALİTE KÜLTÜRÜNÜN ÖNEMİ: BİR İNCELEME

Öz

Günlük yaşantımızda adına sıklıkla rastladığımız kalite kavramı, yalnızca ürünün niteliğini değil, yönetsel bir felsefeyi ve kültürü de ifade etmektedir. İnsanlık tarihi kadar eski bir kavram olan yönetim, günümüzde kalite kavramı ile birlikte anılmaktadır. Elbette bunda, yönetim anlayışında 20. yüzyılın ilk çeyreğini de kapsayan sosyo-kültürel ve teknolojik değişimlerin etkisi büyüktür. 21. asırla birlikte yönetsel teknikler işletmeler açısından daha elzem bir konuma gelmiş, örgüt kültürünün önemi artmış ve kalite kavramıyla beraber kullanılır bir hale gelmiştir. Kalite, şüphesiz işletmelerin kârlılığını etkileyen önemli ve sıfattır. Çağdaş yönetim metotlarından olan Toplam Kalite Yönetimi (TKY), işletmelere; çalışanları da dahil bir biçimde bütünsel olarak bakmayı gerektirmektedir. TKY, kalite kültürünün oluşmasında önemli bir etken olmakla birlikte örgütsel kültürün de önemli bir bileşenidir. Bu çalışmada kalite kültürünün oluşumu, altyapısı ve işletmelerin geleceğine olan etkileri literatür incelenerek ele alınmıştır. Görülmektedir ki kalite kültürü, işletmelerin geleceğe daha umutla bakması persfektifinde olumlu bir argüman olarak karşımıza çıkmaktadır. Bununla birlikte kalite kültürü ile ilgili çalışmaların artırılmasının gerekliliği de orta çıkmıştır. İlgili akademik çalışmaların üzerine daha fazla yoğunlaşılması, kalite kültürünün evrimi ve işletmelerdeki öneminin daha güçlü bir şekilde anlaşılması bakımından değer taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yönetim
• Kalite
• Kalite Kültürü
• İşletme
• Örgüt

QUALITY CULTURE AND THE IMPORTENCE OF QUALITY CULTURE IN BUSINESS: AN EXAMINATION

Öz

The concept of quality encompasses not only the quality of the product, but also a managerial philosophy and culture. Management, a concept as old as human history, is now often mentioned in conjunction with the concept of quality. Currently, managerial techniques have become increasingly important for businesses, and the importance of organisational culture has also increased, being used in conjunction with the concept of quality. Quality is undoubtedly a crucial attribute that significantly impacts the profitability of businesses. Total Quality Management (TQM), one of the contemporary management techniques, requires a holistic view of enterprises, encompassing their employees. While TQM is an important factor in the formation of quality culture, it is also an important component of organizational culture. In this study, the formation of quality culture, its infrastructure, and its effects on the future of enterprises are discussed by analysing the literature. A quality culture is a crucial argument for businesses looking to the future with greater optimism. However, the necessity of increasing the studies on quality culture has also emerged. Focusing more on related academic studies is valuable in terms of understanding the evolution of quality culture and its importance in enterprises more strongly.

Anahtar Kelimeler

• Management
• Quality
• Quality Culture
• Business
• Organization

Kaynakça

1. Acar, A. ve Sevinç, İ. (2013). Toplam Kalite Yönetiminin Kamu Sektörüne Uygulanmasında Karşılaşılan Sorunlar. Selçuk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 25, 1-16, (2013),
2. Adebanjo, D. ve Kehoe, D. (1998). An Evaluation of Quality Culture Problems in UK Companies. International Journal of Quality Science, 3(3), 275–286.
3. Aggarwal, A., Aeran, H. ve Rathee, M. (2019). Quality Management in Healthcare: the Pivotal Desideratum. Journal of Oral Biology and Craniofacial Research. 9(2), 180-182.
4. Akarsu, M. (2019). Türkiye’de Açıköğretim Fakültelerinde Kalite Kültürü: İstanbul Üniversitesi Açık Ve Uzaktan Eğitim Fakültesi (AUZEF) Örneği, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü/ Çalışma Ekonomisi ve Endüstri Anabilim Dalı, İstanbul.
5. Alper, E. N. (2011). Yüksek Öğretim Kurumlarında Kalite Kültürünün Oluşturulması ve Devamlılığının Sağlanması (Uludağ Üniversitesi Örneği), (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
6. Asunakutlu, T. ve Coşkun, B. (2005). Frederick Winslow Taylor Ve Fizyolojik Örgüt Kuramı. Selçuk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 5(10), 157-176.
7. Bakay, M. E.(2012). Öğretmen Algılarına Göre Okullarda Kalite Kültürü (İzmir İli Örneği), (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü/ Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Denizli.
8. Balcı, A. (2005). Kamu Örgütlerinde Toplam Kalite Yönetimi Uygulanması: Olumlu Perspektifler ve Olası Zorluklar, Selçuk Üniversitesi Karaman İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(5), s.196-211.

9. Baransel, A. (1979). Çağdaş Yönetim Düşüncesinin Evrimi (Cilt 1). İstanbul: İşletme İktisadi Enstitüsü Yayını, 2. Baskı.
10. Bayhan, M. A. (2024). Örgüt Kültürü Ve Kalite Kültürünün İşletme Performansına Etkisi Üzerine Bir Araştırma: Gıda İşletmesi Örneği, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Düzce Üniversitesi/ Lisansüstü Eğitim Enstitüsü/ Toplam Kalite Yönetimi Anabilin Dalı, Düzce.
11. Bengisu, D. D. M. (2007). Yüksek Eğitimde Toplam Kalite Yönetimi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 2(7), 739-749. https://doi.org/10.19168/jyu.50211
12. Bozkurt, R. (1998). Kalite İyileştirme Araç ve Yöntemleri. Ankara: Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları.
13. Brown, A. (1992). Industrial Experience With Total Quality Management. Total Quality Management, 3(2), 147-157.
14. Bütüner, O. ve Kocaman, O. (2023). Examination of Quality Culture and Safety Culture the Effect on Organizational Loyalty in Businesses. Journal of Strategic Research in Social Science, 9 (1), 13-28.
15. Cameron, K. S. ve Freeman, S. J. (1991). Cultural Congruence, strength, and type: Relationships to effectiveness. Research in Organizational Change and Development, 5, 23-58.
16. Cameron, K., ve Sine, W. (1999). A Framework for Organizational Quality Culture. Quality Management Journal, 6(4), 7-25.
17. Cameron, K. S. ve Quinn, R. E. (2006). Diagnosing and chancing organizational culture: based on the competition values framework. San Fransisco: JerseyBass, Review Edition.
18. Cameron, K. S. ve Quinn, R. E. (2021). Örgüt Kültürü - Örgütsel Tanı Ve Değişim (M.G. Gülcan ve N. Cemaloğlu çev. edt). Ankara: Pegem Akademi, 2. Baskı.
19. Can, A. (2008). Örgüt Kültürünün Hastanelerde Toplam Kalite Yönetimi Uygulamalarına Uygunluğunun Testine Yönelik Bir Araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(3), 293-307.
20. Crosby, P. B. (2005). Crosby’s 14 Steps to Improvement. Quality Progress, 38(12), 60-64.
21. Cumhuriyet (12 Aralık 2025). Türkiye Mükemmellik Ödülleri Ve Sürdürülebilir Gelecek Ödülleri 34. Kalite Kongresi’nde sahiplerini buldu. Cumhuriyet Gazetesi. 27.01.2026. https://www.cumhuriyet.com.tr/is-dunyasi/turkiye-mukemmellik-odulleri-ve-surdurulebilir-gelecek-odulleri-34-kalite-kongresi-nde-sahiplerini-buldu-2460925
22. Çelikaslan, M. (1996). Toplam Kalite Yönetimi Ve Garanti Bankasında Toplam Kalite Yönetimi Uygulamaları (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi/ İşletme İktisadı Enstitüsü/ Personel Yönetimi Anabilim Dalı, İstanbul.
23. Dahler‐Larsen, P. (1994). Corporate culture and morality: Durkheim‐inspired reflections on the limits of corporate culture. Journal of Management Studies, 31(1), 1-18.
24. Davison, L., ve Al-Shaghana, K. (2007). The Link between Six Sigma and Quality Culture – An Empirical Study. Total Quality Management & Business Excellence, 18(3), 249–265.
25. Deming, W. E. (2000). Out of the Crisis, reissue. MIT press. https://books.google.com.tr/books?id=i2lB09HvPpsC&printsec=frontcover&hl=tr#v=onepage&q&f=false (Erişim: 28.01.2026)
26. Denison, D., Lief, C. ve Ward, J. L. (2004). Culture in family-owned enterprises: Recognizing and leveraging unique strengths. Family Business Review, 17(1), 61-70.
27. Desphande, R. ve Webster Jr, F. E. (1989). Organizational Culture and marketing: defining the research agende. Amerikan Marketing Associations, 53(1), 3-15.
28. Drucker P. (1995). Gelecek İçin Yönetim 1990’lar ve Sonrası (F. Üçcan, Çev.). Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 3. Baskı.
29. Durana, P., Kral, P., Stehel, V., Lazaroiu, G. ve Sroka, W. (2019). Quality Culture of Manufacturing Enterprises: A Possible Way to Adaptation to Industry 4.0. Social Sciences, 8(4), 124-148. https://doi.org/10.3390/socsci8040124
30. Ehlers, U. D. (2009). Understanding quality culture. Quality Assurance in Education, 17(4), 343-363.
31. Efil, İ. (1999). Toplam Kalite Yönetimi ve ISO 9000 Kalite Güvence Sistemleri, İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım, 4. Baskı.
32. Ekonomi Gazetesi (19 Haziran 2025). KAIZEN Award 2025’in Şampiyonu Norm Fasteners Oldu. Ekonomi Gazetesi. 30.01.2025. https://www.ekonomigazetesi.com/sirket-haberleri/kaizen-award-2025in-sampiyonu-norm-fasteners-oldu-52198
33. Eren, E. (2003). Yönetim ve Organizasyon (Çağdaş ve Küresel Yaklaşımlar). İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım, 6. Baskı.
34. Ensari, H. (1999). 21. Yüzyıl Okulları İçin Toplam Kalite Yönetimi. İstanbul: Sistem Yayıncılık, 1. Baskı.
35. Fişek, K. (2015). Yönetim. Ankara: Kilit Yayınları, 5. Baskı.
36. Gambi, L. D. N., Boer, H., Gerolamo, M. C., Jørgensen, F. ve Carpinetti, L. C. R. (2015). The Relationship Between Organizational Culture and Quality Techniques, and its Impact on Operational Performance. International Journal of Operations & Production Management, 35(10), 1460-1484.
37. Göktaş, P. ve Al Shubakı, F. İ. A. (2017). İnsan Kaynakları Yönetimi Bağlamında Sağlık Kurumlarında Kalite Yönetim Algısının Karşılaştırılması: Irak-Türkiye Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(28), 157-192.
38. Gülnar, Ü. (2021). Modern Yönetimin Adı: Toplam Kalite Yönetimi. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi (19), 62-74.
39. Gümüş, B. (2019). İşletmelerde Kalite Kültürü ve Örgüt Kültürü İlişkisi: Eskişehir’de Faaliyet Gösteren Sanayi İşletmeleri Üzerine Bir Araştırma, (Yayınlanmış Doktora Tezi), Eskişehir Anadolu Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü/ İşletme Anabilim Dalı, Eskişehir.
40. Gümüş, B. (2023). Kalite kültürü alanında Türkiye’de 1990 – 2022 Döneminde Yayınlanan Çalışmaların Bibliyometrik Analizi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 22(87), 849-870. https://doi.org/10.17755/esosder.1245972
41. Harvey, L. ve Stensaker, B. (2008). Quality culture: Understandings, Boundaries and Linkages. European Journal of Education, 43(4), 427-442.
42. Hill, S. (1991). How do you manage a flexible firm? The total quality model. Work, Employment and Society, 5(3), 397-415.
43. Hofstede, G. (1998). Attitudes, Values and Organizational Culture: Disentangling the Concepts. Organization Studies, 19(3), 477-493.
44. Hofstede, G. (1993). Cultural Contrains in Management Theories. Academy of Management Executive, 7(1), 81-94.
45. Hofstede, G. (2000). Organizational Culture: Siren or Sen Cow? A reply to Dianne Lewis. Strategic Change, 9(2), 135-137.
46. Illés, B. C. ve Szuda, C. (2015). Quality in manufacturing-is a management tool. In Proceedings of the 5th International Conference on Management (pp. 126-129).
47. Jinhui Wu, S., Zhang, D. ve Schroeder, R. G. (2011). Customization of Quality Practices: The Impact of Quality Culture. International Journal of Quality & Reliability Management, 28(3), 263-279.
48. Joiner, T. A. (2007). Total Quality Management and Performance. International Journal of Quality and Reliability Management. 24(6), 617- 627.
49. Juran, J. M. (2005). The quality trilogy. Joseph M. Juran: critical evaluations in business and management. London and New York: Routledge.
50. Kanji, G. K. ve Yui, H. (1997). Total Quality Culture. Total Quality Management, 8(6), 417-428.
51. Kılıç, B.(2015). Stratejik İnsan Kaynakları Yönetiminin Gerçekleştirilmesinde Toplam Kalite Yönetiminin Yeri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü/ Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı, İstanbul.
52. Kızıl Erol, K. (1998). Hizmet Sektöründe Toplam Kalite Yönetimi Ve Otel İşletmelerinde Üst Yönetimin Toplam Kalite Yönetimi Anlayışı (İstanbul Örneği), (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü/ Turizm Anabilim Dalı, İstanbul.
53. Kobu, B. (2014). Üretim Yönetimi. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım, 17. Baskı.
54. Koçel, T. (2003). İşletme Yöneticiligi. İstanbul: Beta Basım Yayım Dagıtım, 9. Baskı.
55. Kujala, J. ve Ullrank, P. (2004). Total Quality Management as a Cultural Phenomenon. Quality Management Journal, 11(4), 43–55. https://doi.org/10.1080/10686967.2004.11919132
56. Kuruşcu, M. (2003). Toplam Kalite Yönetimi ve Kalite Ödülleri. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 1. Baskı.
57. Mahmood, W. Y. W. ve Mohammed, A. H. (2008) A Conceptual Framework for the Development of Quality Culture in the Construction Industry. In: Dainty, A (Ed) Procs 24th Annual ARCOM Conference, Cardiff, UK, Association of Researchers in Construction Management, 247-256.
58. Malhi R. J. (2013). Creating and Sustaining: A Quality Culture. Defense Management, 3, 1-4.
59. Nayir B. (2018). Toplam Kalite Kültürünün Oluşturulmasında İnsan Kaynakları Uygulamalarının Önemi Ve Toplam Kalite Kültürünün İnsan Kaynakları Uygulamaları Üzerindeki İzdüşümleri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Kосaeli Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü/ Çalışma Ekonomisi Anabilim Dalı, Kocaeli.
60. Neyestani, B. (2017). Principles and Contributions of Total Quality Mangement (TQM) Gurus on Business Quality Improvement. https://doi.org/10.5281/zenodo.345428
61. Nişancı, Z. N. (2015). Geçmişten Günümüze Yönetim Düşüncesi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 13(25), 257-294.
62. Özdemir, S. ve Cemaloğlu, N. (2021). Örgütsel Davranış ve Yönetimi. Ankara: Pegem Akadem, 3. Baskı.
63. Özen Kutanis, R. (2010). Örgüt Kültürü. Adapazarı: Sakarya Yayıncılık, 1. Baskı.
64. Öztaş, N. (2017a). Yönetim (Örgüt ve Yönetim Kuramları). Antalya: Otorite Yayınları, 5. Baskı.
65. Öztaş, N. (2017b). Örgüt (Örgüt ve Yönetim Kuramları). Antalya: Otorite Yayınları, 4. Baskı.
66. Öztürk, A. (2013). Kalite Yönetimi ve Planlaması. Bursa: Ekin Basın Yayın Dağıtım, 2. Baskı.
67. Parlak, B. (2016). Yönetim Bilimi ve Çağdaş Yönetim Teknikleri (3. Baskı). İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım.
68. Patyal, V. S. ve Koilakuntla, M. (2018). Impact of Organizational Culture on Quality Management Practices: an empirical investigation. Benchmarking: An International Journal, 25(5), 1406-1428.
69. Pettigrew, A., M. (1979). On Studying Organizational Cultures. Administrative Science Quarterly, 24(4), 570-581. Pfeffer, J. (1995). Rekabette Üstünlüğün Sırrı: İnsan (S.Gül, Çev.). İstanbul: Sabah Kitapları.
70. Pira, A. (2007). Bir Alt Kültür Olarak Kurum Kültürü Açısından Kalite Kültürü ve Değişim. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi (2), 205-223.
71. Reeves, C. A. ve Bednar, D. A. (1994). Defining Quality: Alternatives and Implications. Academy of Management Review, 19(3), 419-445. https://doi.org/10.5465/amr.1994.9412271805
72. Schein, E. H. (1990). Organizational Culture. American Psychological Association, 45(2), 109-119.
73. Schein, E. H. ve Schein, P. (2022). Organizasyon kültürü ve liderlik, (H, Bulut ve U, Batum Çev.). İstanbul: The Kitap, 1. Baskı.
74. Shewhart, W. A. (1926). Quality control charts. The Bell System Technical Journal, 5(4), 593-603.
75. Scott, T., Mannion, R., Davies, H. ve Marshall, M. (2003). The Quantitative Measurement of Organizational Culture in Health Care: A Review of the Available Instruments. HSR: Health Services Research, 38(3), 923-945.
76. Şahin, H. (2024) Sağlık Kurumlarında Kalite Kültürü Ve İtibar İlişkisi: Bir Kamu Hastanesi Örneği, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü/ İşletme Anabilim Dalı, Muğla.
77. Şişman, M. (2014). Örgütler ve Kültürler. Ankara: Pegem Akademi, 4. Baskı.
78. Tsitoura, J. (1997). The quality culture in ELAIS SA. Total Quality Management, 8(2–3), 297–299.
79. Tutar, H. (2014). Örgütsel Psikoloji: Endüstri ve Örgüt Psikolojisine Yeni Yaklaşımlar. Ankara: Detay Yayıncılık.
80. Tylor, E. B.(1874). Primitive culture. the science of culture (Vol. 1). Boston: Estes & Lauriat.
81. Ülgen, H. ve Mirze, K. (2018). İşletmelerde Stratejik Yönetim. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım, 9. Baskı.
82. Valmohammadi, C. ve Roshanzamir, S. (2015). The Guidelines of Improvement: Relations Among Organizational Culture, TQM and performance. Int. J. Production Economics, 164, 167–178.
83. Woods, J. A. (1997). The Six Values of a Quality Culture. National Productivity Review, 16(2), 49-55.
84. Wren, D. A. ve Bedeian, A. G. (2021). Yönetim Düşüncesinin Evrimi ( A. M. Aksoy, Çev.). İstanbul: Albaraka Yayınları, 1. Baskı.
85. Yapıcı, M. (2004). Toplam Kalite Yönetimi. Bilim, Eğitim ve Düşünce Dergisi, 4(4), s.10-14.
86. Yazılıtaş, Y. (1997). Toplam Kalite Yönetiminde Kültür Esaslı Yaklaşımla Kalite Kültürü Geliştirme Süreci ve BRİSA A.Ş. Örneği, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniversitesi/ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
87. Yılmaz, M. (2003). Kalite Yönetim Sistemlerinin Evrimi ve Toplam Kalite Yönetiminin Banknot Matbaası Genel Müdürlüğünde Uygulanabilirliği, (Uzmanlık Yeterlilik Tezi), Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası/ Piyasalar Genel Müdürlüğü, Ankara.