Derleme

1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi

Cilt: 8 Sayı: 2 30 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi

Öz

Giysi, temel korunma amacının yanında, sosyal bir ifade olarak kimlik ve statü belirtmek amacı ile de toplum içinde işlev göstermektedir. Giysi oluşumunu sağlayan en önemli öğenin kumaş olduğu varsayılmaktadır. Giysi tarihini incelediğimizde giysi oluşumunu sağlayan kumaşların hammadde, desen, motif, doku vb. özellikleri sayesinde var olduğu döneme dair bilgi verdiği görülmektedir. Giysilerin yapısal özellikleri, var oldukları zaman içerisinde toplumun yaşam tarzı, kimlik ve kültürel yapısına dair bilgi barındırmaktadır. Bu makale kapsamında, İran 1587-1629 yılları arasında I. Şah Abbas dönemine ait kumaş, desen ve motiflerin kadın giyimindeki etkileri ve kültürel gelişim süreci incelenmiştir. Bu dönemin, tekstil ticareti alanında köklü ilerlemelerin yaşandığı bir dönem olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada, I. Şah Abbas dönemine ait olduğu bilinen Zerbaft, Kadife ve Kalemkâr (brokar) dokuma kumaşları incelenmiştir. Kumaş türlerinin üretiminde kullanılan ipek, altın, gümüş ve pamuk iplikleri, kumaş maliyetin belirleğiçi olduğu belirlenmiştir. Her kültürde farklı anlamlara sahip olan motifler, bu makale kapsamında, İran toplumuna ait toplumsal anlam çerçevesinde incelenmiştir. Altın çağ olarak nitelendirilen bu dönemin, kadın giyiminde kimlik ve statü kavramının etkenleri irdelenmiştir. Dönemin kumaş türleri toplumsal statü farklılıklarını nasıl görünür kılmıştır? Kumaş desenlerinde yer alan motifler dönemin hangi simgelerini taşımaktadır? I. Şah Abbas dönemi neden altın çağ olarak nitelendirilmiştir? Kumaş ve motif çeşitleri Safavi kadınları arasında sosyal statüyü nasıl yansıtmıştır? Bu sorular cevaplanmaya çalışılmıştır. Geçmişten günümüze kadar gelen bu ögeler/unsurlar kültürel aktarım misyönünda üstlendiği için, moda tarihinde göncel deyerlendirmelerde önem arzetmektedir. Bu çalışmada, analiz bölümünde yer alan kumaş görselleri, araştırmacı tarafından çevrim dışı ''National Museum of İran, Tehran'' müze arşivinden derlenmiştir. Araştırma kapsamı çerçevesinde minyatür ve kumaş görselleri, çevrim içi '' Museo di Palazzo Mocenigo'', ''David’s Samling'', ''The George Washington University Museum'', ''Textile As Art'' ve ''The Art Institute of Chicago'' müze koleksiyonlarından elde edilmiştir. Görseller içerdikleri semboller, temalar ve simgesel anlam katmanlarını ortaya çıkarmak amacıyla, ikonografik analiz ve tematik içerik çözümleme yöntemleriyle irdelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Açıkalın, S., ve Erdoğan, L. (2005). Veblen’ci gösteriş amaçlı tüketim. SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 7(4), 1-18.
  2. Ahmadi, A. (2020). Barresi ve tatbiq tarh ve naghosh dar zarof zarinfam Safavi Mozeh Npannarehaye Tazyini Esfehan [A study and adaptation of design and motifs in Safavid lusterware of the Isfahan Decorative Arts Museum]. Majleh Negarineh, Arshio Npannar Eslami, 7(20), 5-21.
  3. Alebrahim Dehkordi, S. (2017). Studying the role and symbolic meanings of the cypress tree in the illustrations of Shahnameh Tahmasbi. The Scientific Journal of NAZAR research center (Nrc) for Art, Architecture & Urbanism, 13(45), 103-112.
  4. Alemi, M. (2012). Namadgarayi dar bagh irani; hes tabiat dar baghesaye saltanti safavi. [Symbolism in Persian garden; The sense of nature in the royal Safavid gardens]. MANZAR: The Scientific Journal of Landscape, 3(17), 6–13.
  5. Amini, M. R. (2006). Ghali ve namad [Carpet and symbol]. Ketab-e Mah-e Honar [Book of the Month: Art], (93-94), 104-116.
  6. Barari, M. ve Raisi, Z. (2018, 29 Mart). Motale'e-ye naghsh va jaygah-e ensan dar ketab-e Jame' al-Tavarikh dar negargari-ye mokteb-e Ilkhani [Study of the role and position of man in the book of Jame' al-Tawarikh in the painting of the Ilkhanid school] [Bildiri sunumu]. Hamayesh-e Melli-ye Jelve-haye Honar-e Irani-Eslami dar Farhang, Olum va Asnad. https://civilica.com/doc/1042511/ (Erişim tarihi: 14 Şubat 2025)
  7. Barzin, P. (1967). Parcheha-ye gozashte-ye Iran [Old fabrics of Iran]. Honar va Mardom, 59, 39–44.
  8. Bunt, C. G. E. (1963). Persian fabrics. F. Lewis, Publishers.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tekstil ve Moda Tasarımı

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

29 Aralık 2025

Kabul Tarihi

28 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Parvizi, S., & Demir Öztürk, E. (2026). 1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi. Turkish Journal of Fashion Design and Management, 8(2), 219-242. https://doi.org/10.54976/tjfdm.1851567
AMA
1.Parvizi S, Demir Öztürk E. 1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi. TJFDM. 2026;8(2):219-242. doi:10.54976/tjfdm.1851567
Chicago
Parvizi, Saghar, ve Evrim Demir Öztürk. 2026. “1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi”. Turkish Journal of Fashion Design and Management 8 (2): 219-42. https://doi.org/10.54976/tjfdm.1851567.
EndNote
Parvizi S, Demir Öztürk E (01 Eylül 2026) 1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi. Turkish Journal of Fashion Design and Management 8 2 219–242.
IEEE
[1]S. Parvizi ve E. Demir Öztürk, “1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi”, TJFDM, c. 8, sy 2, ss. 219–242, Eyl. 2026, doi: 10.54976/tjfdm.1851567.
ISNAD
Parvizi, Saghar - Demir Öztürk, Evrim. “1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi”. Turkish Journal of Fashion Design and Management 8/2 (01 Eylül 2026): 219-242. https://doi.org/10.54976/tjfdm.1851567.
JAMA
1.Parvizi S, Demir Öztürk E. 1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi. TJFDM. 2026;8:219–242.
MLA
Parvizi, Saghar, ve Evrim Demir Öztürk. “1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi”. Turkish Journal of Fashion Design and Management, c. 8, sy 2, Eylül 2026, ss. 219-42, doi:10.54976/tjfdm.1851567.
Vancouver
1.Saghar Parvizi, Evrim Demir Öztürk. 1587-1629 Yılları Arasında İran Safevi Dönemi Kumaş, Desen ve Motiflerinin Kadın Giyiminde Kimlik ve Statü Göstergesi. TJFDM. 01 Eylül 2026;8(2):219-42. doi:10.54976/tjfdm.1851567

Turkish Journal of Fashion Design and Management (TJFDM) Dergisi, Ege Üniversitesi Moda ve Tasarım Yüksekokulu tarafından yayınlanmaktadır.