Depremzede Kadın Yaşlıların Deprem Deneyimleri ve Baş Etme Stratejileri

Öz

Giriş: Türkiye tarih boyunca yüksek şiddetteki çeşitli depremlerle sarsılmıştır. Bu depremlerden biri ve en yıkıcı etkiye sahip olan 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli depremler sebebiyle binlerce vatandaş yaralanmış veya hayatını kaybetmiştir. Deprem gibi doğal afetlerde yaşlı bireylerin en savunmasız gruplar arasında kabul edilmesinin yanı sıra literatürde yaşanılan depremlerden sonra kadınların daha fazla TSSB ve depresyon belirtisi gösterdiği belirtilmiştir. Deprem sonrası yaşanan travmalar her bireyde farklı psikolojik tepkiler olarak ortaya çıkabildiğinden yaşanan doğal afetin ardından yaşlı bireylerin değişen koşullara nasıl uyum sağladıklarının ve başa çıkma stratejilerinin incelenmesinin depremin yarattığı etkilerin sağaltılmasına yönelik önemli olduğu düşünülmüştür. Yöntem: Literatürden hareketle ortaya konan derleme çalışmasında, Kahramanmaraş merkezli depremlere benzer depremlerin ardından yaşlı kadın bireylerin depreme ilişkin deneyimleri ve başa çıkma stratejilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bulgular: Çalışmada yaşlı kadın depremzedelerin deprem anına ve sonrasına ilişkin deneyimleri ile depreme ilişkin baş etme stratejileri incelenmiştir. Baş etme stratejileri; algılanan sosyal destek, profesyonel psikolojik destek ve dini baş etme stratejileri çerçevesinde ele alınmıştır. Sonuç, Tartışma ve Öneriler: Literatürden hareketle elde edilen bulgular geronto-psikoloji çerçevesinde tartışılmış olup bu bağlamda gelecek araştırmacılara, politika üreticilerine ve ruh sağlığı uzmanlarına çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Yaşlı, deprem, baş etme stratejileri

Anahtar Kelimeler

• Yaşlı
• deprem
• baş etme stratejileri

Earthquake Experiences and Coping Strategies Of Elderly Women Earthquake Survivors

Öz

Introduction: Turkey, located within an earthquake belt, has historically been afflicted by various high-magnitude earthquakes. One of these earthquakes that centered in Kahramanmaraş on February 6, 2023, resulted in the injury or loss of life of thousands of citizens. In addition to elderly people being widely recognized as among the most vulnerable groups in natural disasters such as earthquakes, researchers indicated that women tend to exhibit a higher prevalence of symptoms post-traumatic stress disorder (PTSD) and depression related to earthquakes. Given the diverse psychological responses that can arise in individuals in the aftermath of earthquakes, understanding how elderly individuals adapt to altered circumstances and employ coping strategies post-disaster is deemed essential for mitigating the impacts wrought by earthquakes. Method: In this review study, based on the literature, the aim was to examine the experiences and coping strategies of elderly women individuals in the aftermath of earthquakes similar to those in Kahramanmaraş. Findings: The study investigated the experiences of elderly women earthquake survivors during and after the earthquake, as well as their coping strategies related to the earthquake. Coping strategies have been examined within the framework of perceived social support, professional psychological support, and religious coping strategies. Conclusion: Findings obtained from the literature were discussed within the framework of geronto-psychology, and various recommendations were provided for future researchers, policymakers, and mental health professionals in this context. Keywords: Old age, earthquake, coping strategies

Anahtar Kelimeler

• Old age
• earthquake
• coping strategies

Kaynakça

1. Referans1 Stupnik. Bakan Soylu: depremde can kaybı 50 bin 399'a yükseldi. https://sputniknews.com.tr/20230405/bakan-soylu-depremde-can-kaybi-50-bin-399a-yukseldi-1069195023.html . 20 Mart 2023’de yayınlanmıştır. Erişim Tarihi: 20 Mart 2024.
2. Referans2 Sönmez MB. Depremin psikolojik etkileri, psikolojik destek ve korkuyla baş etme. TODBİT Dergisi. 2022;21:337-343.
3. Referans3 Tufan İ., Koç O., Özgür Ö. ve diğerleri (2022). Afetlerde yaşlılara yardım ve destek: Afet gerontolojisi. Geriatrik Bilimler Dergisi. 5(1):14-20.
4. Referans4 Lazarus, R. S. & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. New York: Springer.
5. Referans5 Lazarus, R. S. & DeLongis, A. (1983). Psychological stress and coping in aging. American Psychologist, 38(3), 245–254.
6. Referans6 Timalsina, R., Songwathana, P. & Sae-Sia, W. (2021). Resilience and its associated factors among older disaster survivors. Geriatric nursing, 42(6), 1264-1274. Referans7 Kawachi I, Aida J, Hikichi H & Kondo K. (2020). Disaster resilience in aging populations: lessons from the 2011 great east japan earthquake & tsunami. J R Soc N Z. 50(2), 263-278. doi: 10.1080/03036758.2020.1722186. Epub 2020 Feb 4. PMID: 33716382; PMCID: PMC7954223.
7. Referans8 Çelebi Boz F, Şengün H. Afet ve kalkınma ilişkisinde kadın. The Journal of Academic Social Science Studies. 2017;59:359-374.
8. Referans9 Tor, H. & Güneş Yüce, T. (2023). Deprem ve kadın. Avrasya 7th International Conference on Social Sciences. Budapest.

9. Referans10 Softa, H. (2015). Evde ve huzurevinde kalan yaşlıların fizyolojik, psikolojik ve sosyal yönden incelenmesi. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 8(2).
10. Referans11 Bekaroğlu, M., Uluutku, N., Tanrıöver, S. & Kırpınar, I. (1991). Depression in an elderly population in Turkey. Acta Psychiatr Scand, 84, 174–8.
11. Referans12 Karataş, H. (2009). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlikleri ve çok boyutlu algılanan sosyal destekleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
12. Referans13 Goldberg E.L., Van Natta P. & Comstock G.W. (1985) Depressive symptoms, social networks and social support of elderly women. Am J Epidemiol. 121(3), 448-56. doi: 10.1093/oxfordjournals.aje.a114017. PMID: 3874542.
13. Referans14 Tsubota-Utsugi M, Yonekura Y, Tanno K ve diğerleri (2018). Association between health risks and frailty in relation to the degree of housing damage among elderly survivors of the great East Japan earthquake. BMC Geriatr. 18(1), 133. doi: 10.1186/s12877-018-0828-x. PMID: 29898680; PMCID: PMC600114.
14. Referans15 Yöndem Z.D. & Altay E. (2008). Deprem stresi ile başetme stratejileri ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Researchgate. https://www.researchgate.net/profile/Zeynep-Yondem/publication/323202617_Deprem_Stresi_ile_Basetme_Stratejileri_Olceginin_Gecerlik_ve_Guvenirlik_Calismalari_Validity_and_Reliability_Studies_of_the_Strategies_of_Coping_with_Earthquake_Stress_Scale/links/5a85de1faca272017e56519b/Deprem-Stresi-ile-Basetme-Stratejileri-Oelceginin-Gecerlik-ve-Guevenirlik-Calismalari-Validity-and-Reliability-Studies-of-the-Strategies-of-Coping-with-Earthquake-Stress-Scale.pdf.
15. Referans16 Kula, N. (2002). Deprem ve dini başa çıkma. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 234-255.
16. Referans17 Şentepe A. (2015). Yaşlılık döneminde dini başa çıkma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 4(1), 186-205.
17. Referans18 Karaman, F. (2020). Tevekkül, kader bağlamında deprem ve sorumluluk bilinci. Diyanet İlmi 56(3), 903-936.