Yeme Bağımlılığı ile Bilişsel Çarpıtma Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 3, 168 - 182, 18.07.2025

Ezra Kahraman

Öz

Yemek yeme davranışı, insanoğlunun en temel biyolojik ihtiyaçlarından biridir. Çağımızdaki yeme davranışı, biyolojik faktörlerin yanı sıra psikolojik faktörlerden de etkilenmektedir. Son yıllarda hızla artan bağımlılıklardan biri de yeme bağımlılığıdır. Bireyler baskı altında hissettiklerinde ya da öfke duyduklarında yeme davranışlarının değiştiği, bağımlılığa dönüştüğü görülmektedir. Yeme bağımlılığı, yalnızca fiziksel sağlık sorunlarına sebebiyet vermekle kalmaz, aynı zamanda bireyin psikososyal yaşamını da olumsuz etkiler. Bu nedenle, yeme bağımlılığı ve onunla ilişkili bilişsel ve duygusal süreçlerin daha iyi anlaşılması ve ele alınması büyük bir önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

yeme bağımlılığı , bilişsel çarpıtmalar , psikososyal etkiler

Examining the Relationship Between Food Addiction and Cognitive Distortion

Öz

Eating behavior is one of the most basic biological needs of human beings. This eating behavior is affected by psychological factors as well as biological factors. When individuals feel pressured or angry, it is seen that their eating behavior changes and turns into addiction. Food addiction not only causes physical health problems, but also negatively affects the individual's psychosocial life. Therefore, it is of great importance to better understand and address food addiction and the cognitive and emotional processes associated with it.

Anahtar Kelimeler

food addiction , cognitive distortions , psychosocial effects

Kaynakça

• Ağır, M. (2007). Üniversite öğrencilerinin bilişsel çarpıtma düzeyleri ile problem çözme becerileri ve umutsuzluk düzeyleri arasındaki ilişki. (Tez No. 214121) [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Artukoğlu, F. G. (2016). Psikoloji öğrencilerinin evliliğe ilişkin tutumlarının yordayıcısı olarak ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmaları (Tez No. 435249) [Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Beck, A. T., Kovacs, M., & Weissman, A. (1979). Assessment of suicidal intention: The Scale for Suicide Ideation. Journal of consulting and clinical psychology, 47(2), 343. https://doi.org/10.1037/0022-006X.47.2.343
• Beck, A. T. (2001). Bilişsel terapi. Bilişsel Davranışçı Psikoterapide Yeni Gelişmeler, 17.
• Brownell, K. D., Farley, T., Willett, W. C., Popkin, B. M., Chaloupka, F. J., Thompson, J. W., & Ludwig, D. S. (2009). The public health and economic benefits of taxing sugar-sweetened beverages. New England journal of medicine, 361(16), 1599-1605. DOI: 10.1056/NEJMhpr0905723
• Coelho, J. S., Jansen, A., & Bouvard, M. (2012). Cognitive distortions in normal-weight and overweight women: Susceptibility to thought-shape fusion. Cognitive Therapy and Research, 36, 417-425. https://link.springer.com/article/10.1007/s10608-011-9372-0
• Colantuoni C, Rada P, McCarthy J, Patten C, Avena NM, Chadeayne A, et al. (2002).Evidence that intermittent, excessive sugar intake causes endogenous opioid dependence. Obes Res, 10 (6): 478-488. https://doi.org/10.1038/oby.2002.66
• Cooper, M. J., Wells, A., & Todd, G. (2004). A cognitive model of bulimia nervosa. British Journal of Clinical Psychology, 43(1), 1-16. https://doi.org/10.1348/014466504772812931
• Creed, T.A., Reisweber, J. ve Beck, A.T. (2014). Okul Ortamlarındaki Ergenler İçin Bilişsel Terapi. Özgüngör, S. (Çev.), Nobel Yayıncılık, Ankara, ss.8-138.
• Dayılar Candan, H., & Küçük, L. (2018). Lise öğrencilerinde yeme bağımlılığı ve etkileyen faktörler. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 12–19. https://phdergi.org/TR/jvi.aspx?un=PHD-97759
• Duman, N. (2018). Çalışan yetişkinlerdeki bilişsel çarpıtma düzeyi üzerine bir araştırma. Journal of Current Researches on Social Science, 1–10. doi: 10.26579/jocress-8.3.1
• Dobson, K. S. (2009). Handbook of Cognitive-Behavioral Therapies. New York: Guilford Press doi./10.1371/journal.pone.0105956
• Fair, S. E. (1986). Cognitive content and distortion associated with mood-induced depressive and anxious states. Arizona State University. https://l24.im/tYgcQ
• Garner, D. M., Rockert, W., Davis, R., Garner, M. V., Olmsted, M. P., & Eagle, M. (1993). Comparison of cognitive-behavioral and supportive-expressive therapy for bulimia nervosa. The American Journal of Psychiatry, 150(1), 37–46. https://doi.org/10.1176/ajp.150.1.37
• Geliebter A & Aversa, A. (2003). Emotional eating in overweight, normal weight, and underweight individuals. Eat Behav, 3:341-347 https://doi.org/10.1016/S1471-0153(02)00100-9
• Godart, N., Flament, M., Perdereau, F., & Jeammet, P. (2002). Comorbidity between eating disorders and anxiety disorders: a rewiew. Int J Eat Disord, 253. https://doi.org/10.1002/eat.10096
• Gökmenoğlu, T., Eret, E. ve Kiraz, E. (2010). Krizler, Reformlar ve bilimsel ilerlemeler: son iki yüzyılda davranışçılık. İlköğretim Online, 9(1);292- 300 https://dergipark.org.tr/en/pub/ilkonline/issue/8596/106969
• Hausenblas, H., & Downs, S. (2002). Relationship among sex, imagery, and exercise dependence symptoms. Psychology of Addictive Behaviors, 72–169. https://doi.org/10.1037/0893-164X.16.2.169
• Hiçdurmaz, D. ve Öz, F. (2011). Benliğin bilişsel yaklaşımla güçlendirilmesi. Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 18(2), 68-78 https://l24.im/oA3Yl5
• Hilker, I., Sánchez, I., Steward, T., Jiménez‐Murcia, S., Granero, R., Gearhardt, A. N., ... & Fernández‐Aranda, F. (2016). Food addiction in bulimia nervosa: clinical correlates and association with response to a brief psychoeducational intervention. European Eating Disorders Review, 24(6), 482-488. https://doi.org/10.1002/erv.2473
• Işık, E. (2009). Erişkinlerde klinik psikofarmakoloji. In Güncel Temel ve Klinik Psikofarmakoloji. (Eds E Işık, T Uzbay): 337-359. İstanbul, Golden Medya Baskı.
• Imperatori, C., Innamorati, M., Contardi, A., Continisio, M., Tamburello, S., Lamis, D. A., ... & Fabbricatore, M. (2014). The association among food addiction, binge eating severity and psychopathology in obese and overweight patients attending low-energy-diet therapy. Comprehensive psychiatry, 55(6), 1358-1362. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2014.04.023
• Katzman, M. A., & Wolchik. (1984). Bulimia and Binge Eating in College Women: S.A.: 1984 A Comparison of Personality and Behavioral Characteristics. Journal of Consulting and Clinical Psychology. https://doi.org/10.1037/0022-006X.52.3.423
• Karabacak, A. (2017). Beliren yetişkinlik dönemindeki bireylerde ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmalar ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 3(2), 425-433. https://l24.im/Oea8bY
• Kaye, W. (2008). Neurobiology of anorexia and bulimia nervosa. Physiology & behavior, 94(1), 121-135. https://doi.org/10.1016/j.physbeh.2007.11.037
• Kim, S. & Kim, R. (2012). A Study of Internet Addiction: Status, Causes, and Remedies Focusing on the alienation factor. International Journal of Human Ecology, 3(1),1-19. https://koreascience.kr/article/JAKO200217033967390.page
• Köroğlu, E. (2009). Düşünsel duygulanımcı davranış terapisi. Türkiye Klinikleri Psychiatry-Special Topics, 2(2), 68-76. https://l24.im/IY7mt
• Kuyucu, Y. (2007). Boşanmış ailede yetişen ergenlerin bilişsel çarpıtmalarıyla benlik değeri arasındaki ilişki. (Tez No. 211469) [Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Lavender, J. M., De Young, K. P., & Anderson, D. A. (2010). Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q): norms for undergraduate men. Eating behaviors, 11(2), 119-121. https://doi.org/10.1016/j.eatbeh.2009.09.005
• Lerma-Cabrera, J. M., Carvajal, F., & Lopez-Legarrea, P. (2015). Food addiction as a new piece of the obesity framework. Nutrition journal, 15(1), 5. https://link.springer.com/article/10.1186/s12937-016-0124-6
• Liu, Y., von Deneen, K. M., Kobeissy, F. H., & Gold, M. S. (2010). Food addiction and obesity: evidence from bench to bedside. Journal of psychoactive drugs, 42(2), 133-145. https://doi.org/10.1080/02791072.2010.10400686
• Masheb, R. M., & Grilo, C. M. (2006). Emotional overeating and its associations with eating disorder psychopathology among overweight patients with binge eating disorder. International Journal of Eating Disorders, 39(2), 141-146. https://doi.org/10.1002/eat.20221
• Moreno, C., & Tandon, R. (2011). Should overeating and obesity be classified as an addictive disorder in DSM-5? Current pharmaceutical design, 17(12), 1128-1131. https://doi.org/10.2174/138161211795656701
• Meule, A. (2015). Back by popular demand: a narrative review on the history of food addiction research. The Yale journal of biology and medicine, 88(3), 295. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4553650/
• Mutlu, H. H., & Sargın, M. (2021). Food Addiction Prevalence and Related Factors Among People with Obesity: A Hospital-based Study. Ankara Medical Journal, 21(1), 22–34. https://doi.org/10.5505/amj.2021.59862
• Murphy, C. M., Stojek, M. K., & MacKillop, J. (2014). Interrelationships among impulsive personality traits, food addiction, and body mass index. Appetite, 73, 45-50. https://doi.org/10.1016/j.appet.2013.10.008
• Özdemir, N., Sahin, S. K., Elboga, G., & Altindag, A. (2020). The impacts of cognitive distortions of patients diagnosed with generalized anxiety disorder on medication adherence/Yaygin anksiyete bozuklugunda bilissel carpitmalarin tedaviye uyuma etkisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 21(4), 380-387. https://l24.im/23Ih
• Özcan, Ö., & Çelik, G. G. (2017). Bilişsel davranışçı terapi. Türkiye Klinikleri, 3(2), 115-120. https://l24.im/Scb57dK
• Özgen, L., Kınacı, B., & Arlı, M. (2012). Ergenlerin yeme tutum ve davranışları. Journal of Faculty of Educational Sciences, 45(1). https://research.ebsco.com/c/smlouj/viewer/pdf/7kmagvrhpf
• Paçacı, S. (2019). Erzincan ili 6-10 yaş grubu çocuklarda obezite prevalansı ve etkileyen faktörler (Tez No. 573914) [Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Padesky, C. A., & Greenberger, D. (2012). Clinician's guide to mind over mood. Guilford Press.
• Randolph, T. G. (1956). The descriptive features of food addiction. Addictive eating and drinking. Quarterly journal of studies on alcohol, 17(2), 198-224. https://doi.org/10.15288/qjsa.1956.17.198
• Schmidt, U. (1995). Risk Factors for Eating Disorders InTextbook of Eating Disorders and Obesity; a Comprehensive Handbook. K.D. Brownell & C.G. Fairburn (Editors), New York: Guilford Press.
• Öyekçin, D. G., & Deveci, A. (2012). Yeme bağımlılığının etyolojisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4(2), 138-153. https://doi.org/10.5455/cap.20120409
• Şafak, Y., Karadere, M. E., Özdel, K., Kuru, E., Özcan, T., Türkçapar, M. H., & Yücens, B. (2014). Obsesif kompulsif bozuklukta bilişsel davranışçı grup psikoterapisinin etkinliğinin değerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2014;25(4):225-33. https://l24.im/pI8M
• Şahin, M., Sarı, S. V., Ömer, Ö. Z. E. R., & Er, S. H. (2010). Lise öğrencilerinin siber zorba davranışlarda bulunma ve maruz kalma durumlarına ilişkin görüşleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2010(21), 257-270. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sufesosbil/issue/11416/136365
• Starcevic, V. (2016). Behavioural addictions: A challenge for psychopathology and psychiatric nosology. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 50(8), 721-725. https://doi.org/10.1177/0004867416654009 Tomlinson, G., & Slater, D. (2017). Depression: A cognitive approach. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315171616
• Turan, A. F. (2010). Üniversite öğrencilerinin ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmalarını yordamada yalnızlık, benlik saygısı, yaş, cinsiyet ve romantik ilişki yaşama durumunun rolü. (Tez No. 258114) [Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Türkçapar, H. M. (2006). Bilişsel terapi- Temel ilkeler ve uygulama. Ankara: HYB Yayıncılık.
• Türkçapar, H. M. (2011). Bilişsel Terapi, Temel İlkelere ve Uygulama. Ankara: HYB Yayıncılık.
• Türkçapar, H. M. (2017). Bilişsel terapi, temel ilkeler ve uygulama. (7. Baskı). Ankara: HYB Yayıncılık.
• Türkçapar, H. M. (2018). Bilişsel Davranışçı Terapi: Temel İlke ve Uygulama. İstanbul: Epsilon Yayınları.
• Türkçapar, M. H., Sungur, M., & Sargın, E. (2009). Bilişsel davranışçı terapiler. Psikoterapi Yöntemleri. E. Koroğlu, M. H. Türkçapar (Ed.), 115-116.
• Uğurlu, T. T., Şengül, C. B., & Şengül, C. (2012). Bağımlılık psikofarmakolojisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4(1), 37-50. https://doi.org/10.5455/cap.20120403
• Uluğ B. (2007). Alkol kullanımı ile ilişkili bozukluklar. In Psikiyatri Temel Kitabı (Eds C. Güleç, E. Köroğlu): 161-172. Ankara: HYB Basım Yayın.
• Palmieri, S., Mansueto, G., Scaini, S., Caselli, G., Sapuppo, W., Spada, M. M., Sassaroli, S., & Ruggiero, G. M. (2021). Repetitive Negative Thinking and Eating Disorders: A Meta-Analysis of the Role of Worry and Rumination. Journal of Clinical Medicine, 10(11), 2448. https://doi.org/10.3390/jcm10112448
• Wilson, G. T. (2010). Eating disorders, obesity and addiction. European Eating Disorders Review, 18(5), 341-351. https://doi.org/10.1002/erv.1048