(Dez)enflasyon Sürecinin Makroekonomik Parametreler Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'nin dezenflasyon sürecinin etkilerini sosyo-ekonomik açıdan incelemektir. Çalışma, Türkiye'nin dezenflasyon politikalarını uygularken karşılaştığı zorlukları ve döviz kuru dalgalanmalarını yönetme konusundaki süregelen mücadelesini vurgulamaktadır. Ücret-fiyat sarmalı ve fiyat-fiyat sarmalı gibi sosyo-ekonomik sonuçlar ve tüketicilerin enflasyonist ortama karşı davranışsal tepkileri de ele alınmaktadır. Çalışmada 2020-2025 verileri kullanılarak, hem resmi istatistiklere hem de kendi hesaplamalarımıza dayanarak enflasyon, ücretler, kârlar ve beklentiler arasındaki dinamikler test edilmiştir. Kanıtlar, enflasyon beklentilerinin yavaş uyum sağladığını ve çatışma enflasyonunu güçlendirdiğini göstermektedir. Bu durumun, beklenti katılığının ve kâr odaklı göstergelerin dezenflasyon politikalarının etkinliğini nasıl zorlaştırdığını göstererek makroekonomik teoriye katkıda bulunduğunu savunuyoruz. Resmi veriler enflasyonda düşüş eğilimine işaret etse de, hem tüketiciler hem de üreticiler yüksek enflasyon beklentileri ile tutarlı davranışlar sergilemeye devam etmektedir. sonuç olarak piyasa henüz dezenflasyonla uyumlu bir fiyat belirleme sürecine girmemiştir. Mevcut ekonomik görünüme ek olarak, jeopolitik belirsizlikler kırılgan bir ortam yaratmış ve bu da dezenflasyon politikalarının başarıya ulaştığı sonucuna varmak için erken olmuştur. Çalışma, sürdürülebilir dezenflasyonun hem geniş toplumsal mutabakat hem de güçlü siyasi irade gerektirdiği sonucuna varmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• enflasyon
• dezenflasyon
• ücret-kâr
• tüketici davranışları

Impact of the (Dis)inflation Process on Macroeconomic Parameters: A Case Study of Türkiye

Öz

The main objective of this study is to examine the effects of Türkiye’s disinflation process from a socio-economic perspective. The study highlights the challenges Türkiye has faced in implementing disinflation policies and its ongoing struggle to manage exchange rate fluctuations. Socio-economic outcomes such as the wage-price spiral and the price-price spiral and consumers’ behavioral responses to the inflationary environment are also discussed. Using data for 2020–2025, we test the dynamics between inflation, wages, profits, and expectations by drawing on both official statistics and our own calculations. The evidence shows that inflation expectations are slow to adjust, reinforcing conflict inflation. We argue that this case contributes to macroeconomic theory by demonstrating how expectation rigidity and profit-driven markups complicate the effectiveness of disinflation policies. Although official data point to a downward trend in inflation, both consumers and producers continue to display behaviors consistent with high inflation expectations, and the market has yet to enter a price-setting process aligned with disinflation. In addition to this economic outlook, geopolitical uncertainties have created a fragile environment, making it premature to conclude that disinflation policies have achieved success. The study concludes that, sustainable disinflation requires both broad social consensus and strong political will.

Anahtar Kelimeler

• inflation
• disinflation
• wage-profit
• consumers behaviour

Kaynakça

1. Alesina, A.,&Summers, L.H., (1993). Central bank independence and macroeconomic performance: some comparative evidence. Journal of Money, Credit and Banking, 25(2), 151-162. https://doi.org/10.2307/2077833
2. Alkin, E., Alkin K. & Alkin E. (2025). Yeniden herkes için ekonomi (2nd ed.). Istanbul Chamber of Commerce Publications.
3. Alpağut, S. (2023). Relationship between expected and actual inflation in Türkiye. Scientific Journal of Innovation and Social Science Research, 3(2), 43-62. https://dergipark.org.tr/en/pub/sjissr/issue/84768/1490526
4. Ambrocio, G., Ferrero, A., Jokivuolle, E., & Ristolainen, K. (2022). What should the inflation target be? Views from 600 economists (CEPR Discussion Paper No. 17289). CEPR Press. https://cepr.org/publications/dp17289 (Accessed on 12.04.2025).
5. Ball, L. (1994). What determines the sacrifice ratio? In N. G. Mankiw (Ed.), Monetary Policy (pp. 155-193). The University of Chicago Press. https://www.nber.org/books-and-chapters/monetary-policy/what-determines-sacrifice-ratio (Accessed on 20.03.2025).
6. Blanchard, O., & Galí, J. (2007). Real Wage Rigidities and the New Keynesian Model. Journal of Money, Credit, and Banking, 39(1), 35-65. https://doi.org/10.1111/j.1538-4616.2007.00015.x
7. Ceylan Ataman, B. (1996). Neo Keynesci bölüşüm teorisi: Ücret-fiyat sarmalı ve gelirler politikası. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Dergisi (Prof. Dr. Oral Saner’e Armağan), 51(1-4), 53-69. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001904
8. Çakmaklı, C., & Demiralp, S. (2020). A dynamic evaluation of central bank credibility (Koç University–TÜSİAD Economic Research Forum Working Paper No. 2015. https://eaf.ku.edu.tr/wp-content/uploads/2020/10/erf_wp_2015.pdf (Accessed on 12.04.2025).

9. Eğilmez, M. (2022). Enflasyon dosyası. Mahfi Eğilmez Blog. https://www.mahfiegilmez.com/2022/04/enflasyon-dosyas.html (Accessed on 10.04.2025).
10. Eğilmez, M. (2023, December 29). Asgari ücret artışı ve enflasyona etkisi. Kendime Yazılar. https://www.mahfiegilmez.com/2023/12/asgari-ucret-ats-ve-enflasyona-etkisi.html (Accessed on 11.02.2025).
11. Erdoğan, Z., & Gürbüz, E. (2023). Enflasyon dönemlerinde pazarlama karması uygulamalarını etkileyen küçültme enflasyonu (shrinkflation) ve nitelik kaybı enflasyonu (skimpflation) stratejileri. Journal of Politics, Economy and Management, 6(2), 1-20.
12. Eser, Z. (2006). 2001 Şubat Krizinin işletmelerin pazarlama yönetimine ve tüketiciler üzerine etkileri ve bu etkilere karşın geliştirilen stratejiler üzerine bir araştırma. Oneri, 7(26), 53-70. https://doi.org/10.14783/maruoneri.677974
13. Euronews. (2024). Türkiye gelir dağılımı eşitsizliğinde Avrupa'da ilk sırada. Euronews. https://tr.euronews.com/2024/03/12/ (Accessed on 12.03.2025).
14. Fares, F. M. (2025). Fighting high inflation: Challenges to conflicting claims in a dependent economy framework. Journal of Post Keynesian Economics, 48(1), 124–147. https://doi.org/10.1080/01603477.2024.2394074
15. Furman, J. (2022, June 6). The U.S. and Europe have different inflation problems. The Wall Street Journal. https://www.wsj.com/articles/the-u-s-and-europe-have-different-inflation-problems-11654420491 (Accessed on 12.06.2025).
16. Lagarde, C. (2022, September 8). ECB press conference [Transcript]. European Central Bank. https://www.ecb.europa.eu/press/pressconf/2022/html/ecb.is220908~eabc123.en.html (Accessed on 11.07.2025).
17. Lee, J., Powell, T., & Wessel, D. (2020). What are inflation expectations? Why do they matter? Brookings. https://www.brookings.edu/articles/what-are-inflation-expectations-why-do-they-matter/ (Accessed on 27.08.2025).
18. Lorenzoni, G., & Werning, I. (2023). Wage–price spirals. Brookings Papers on Economic Activity, 2023(Fall), 1-58. Brookings Institution. https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2023/09/5_Lorenzoni-Werning_unembargoed.pdf (Accessed on 22.08.2025).
19. Mishkin, F. S. (2007). Monetary policy strategy. MIT Press. Olgun, M.E. (2022). Interest Rate and Inflation: Is there a Fisher or Neo-Fisher Effect? Evidence from Turkey. Yönetim Bilimleri Dergisi, 20(45), 759-775. https://doi.org/10.35408/comuybd.1071560
20. Poundstone, W. (2010). Fiyatlandırma sırları. MediaCat Publications.
21. Romer, C. D., & Romer, D. H. (2024). Lessons from history for successful disinflation. Journal of Monetary Economics, 148, 103654. https://doi.org/10.1016/j.jmoneco.2024.103654
22. Şimşek, M., & Kadılar, C. (2006). Fisher etkisinin Türkiye verileri ile testi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7(1), 99–111. https://dergipark.org.tr/tr/pub/doujournal/article/1042941
23. Tayyar, A. E. (2019). Neo-Fisher etkisi ve Türkiye uygulaması. Uludağ University Faculty of Arts and Sciences Journal of Social Sciences, 20(36), 307–339. https://doi.org/10.21550/sosbilder.464632
24. Turkish Statistical Institute (TURKSTAT) (2024). Yoksulluk ve yaşam koşulları istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yoksulluk-ve-Yasam-Kosullari-Istatistikleri-2024-53714 (Accessed on 02.03.2025).
25. Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Science, 185(4157), 1124–1131. https://doi.org/10.1126/science.185.4157.1124
26. World Economic Forum. (2024). Equity, diversity and inclusion. https://www.weforum.org/stories/2024/02/inequality-developing-countries-women-oxfam/ (Accessed on 01.02.2025).