UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağında Yer Alan Türkiye Şehirleri İncelemesi

Öz

Kültürel mirasın korunması ve yaratıcı endüstrilerin kentsel kalkınma stratejilerine entegre edilmesi, günümüz küresel rekabet ortamında şehirler için stratejik bir önem arz etmektedir. 2004 yılında kurulan UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı, gastronomi, edebiyat, müzik, tasarım, zanaat ve halk sanatları, film ve medya sanatları olmak üzere yedi farklı tema üzerinden şehirlerin sürdürülebilir kalkınmasını teşvik etmektedir. Türkiye, zengin kültürel birikimi ve yerel dinamikleriyle bu ağda aktif bir şekilde temsil edilen ülkelerden birisidir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na dâhil olan şehirlerinin, UNESCO tarafından nasıl tanımlandığını ve hangi özelliklerinin ön plana çıkarıldığını incelemektir. Araştırmada, Türkiye'den Gaziantep, Hatay ve Afyonkarahisar’ın gastronomi; Kütahya ve Bursa’nın zanaat ve halk sanatları; İstanbul’un tasarım; Kırşehir ve Şanlıurfa’nın müzik; Kahramanmaraş'ın ise edebiyat alanındaki üyelikleriyle ağda yer aldığı tespit edilmiştir. Türkiye, film ve medya sanatları yaratıcı alanlarına, ağa dâhil olmayan 72 şehrinden adaylar çıkarabilir. Bu durumun gerçekleşmesi için, yerel kültürel envanterin ve potansiyelin belirlenmesi, stratejik planlamanın ve yönetişimin sağlanması, katılımcı ve kapsayıcı bir süreç organizasyonu, kültürel altyapı ve kapasite gelişim süreci, ulusal ve uluslararası görünürlük çalışmaları, güçlü ve sürdürülebilir başvuru dosyaları, politika ve finansman desteklerinin sağlanması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı
• Türkiye
• Sürdürülebilirlik
• Kültürel Miras

Analysis of Turkish Cities in the UNESCO Creative Cities Network

Öz

The preservation of cultural heritage and the integration of creative industries into urban development strategies are of strategic importance for cities in today's global competitive environment. Established in 2004, the UNESCO Creative Cities Network promotes the sustainable development of cities through seven different themes: gastronomy, literature, music, design, crafts and folk art, film, and media arts. Turkiye is one of the countries actively represented in this network, boasting a rich cultural heritage and local dynamics. This study aims to examine how Turkiye's cities included in the UNESCO Creative Cities Network are defined by UNESCO and which of their characteristics are highlighted. The research found that Gaziantep, Hatay, and Afyonkarahisar represent Turkiye in the field of gastronomy; Kütahya and Bursa in crafts and folk arts; Istanbul in design; Kırşehir and Şanlıurfa in music; and Kahramanmaraş in literature. Turkiye can nominate candidates from 72 cities not included in the network for the creative fields of film and media arts. For this to happen, it is necessary to identify the local cultural inventory and potential, ensure strategic planning and governance, organize a participatory and inclusive process, develop cultural infrastructure and capacity, carry out national and international visibility activities, prepare strong and sustainable application files, and provide policy and financial support.

Anahtar Kelimeler

• UNESCO Creative Cities Network
• Türkiye
• Sustainability
• Cultural Heritage

Kaynakça

1. AlShaalan, M. K., & Durugbo, C. M. (2025). City branding as innovation for tourism development: Systematic review of literature from 2011 to 2023. Management Review Quarterly, 75(3), 2173-2205. https://doi.org/10.1007/s11301-024-00431-2
2. Arcos-Pumarola, J., Paquin, A. G., & Sitges, M. H. (2023). The use of intangible heritage and creative industries as a tourism asset in the UNESCO creative cities network. Heliyon, 9(1), e13106. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e13106
3. Bawole, P. (2020). Pengembangan kampung kota sebagai salah satu alternatif tujuan wisata minat khusus. ARTEKS: Jurnal Teknik Arsitektur, 5(1), 121-132. http://doi.org/10.30822/arteks.v5i1.362
4. Boz, B., & Kayran, M. F. (2026). Diyarbakır ilinin mutfak kültürünün UNESCO yaratıcı şehirler ağına girme potansiyelinin SWOT analizi çerçevesinde değerlendirilmesi. Anatolia Social Research Journal, 5 (1), 30-44. https://doi.org/10.5281/zenodo.19307643
5. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
6. Bulgan, B. (2021). Mutfak kültürünün şehir markalaşması oluşturmadaki etkisi: Afyonkarahisar üzerine bir araştırma (Tez No. 685461) [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
7. Connolly, M. (2025). Creative Cities. In Creativity in Education, Urban and Cultural Policy: A Critique of a Contemporary Keyword (pp. 151-172). Cham: Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-82798-3_9
8. Çarıkcı, K., Meral, H., Berkil, S., Çalışır, A., Önala, L., & Arslan, Ö. (2024). Nitel araştırmalarda tematik analiz. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 10(37), 127–140. https://doi.org/10.5281/zenodo.10509707

9. de Oliveira, L. C., & Pacheco, C. S. G. R. (2024). A região administrativa integrada de desenvolvimento do polo Petrolina/PE–Juazeiro/BA, Brasil e as suas cidades criativas. Diversitas Journal, 9(1), 408-425. https://doi.org/10.48017/dj.v9i1.2344
10. Fakıbaba-Dedeoğlu, E., & Yalçın, M. (2025). Somut olmayan kültürel mirasın korunması kapsamında yaratıcı şehirler ağı’nın etkisi. Milli Folklor, 19(145), 74-87. https://doi.org/10.58242/millifolklor.1342559
11. Florek, M. (2011). No place like home: Perspectives on place attachment and impacts on city management. Journal of Town & City Management, 1(4), 346-354. https://www.researchgate.net/publication/288350728_No_place_like_home_Perspectives_on_place_attachment_and_impacts_on_city_management
12. Gathen, C., Skoglund, W., & Laven, D. (2020, May). The UNESCO creative cities network: A case study of city branding. In International symposium: New metropolitan perspectives (pp. 727-737). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-48279-4_68
13. Gibson, C., & Kong, L. (2005). Cultural economy: A critical review. Progress in Human Geography, 29(5), 541-561. https://doi.org/10.1191/0309132505ph567oa
14. Göker Özyürek, S. (2025). Yaratıcı turizm: Kavramsal çerçeve ve Türkiye'deki uygulamalar. Selçuk Turizm ve Bilişim Araştırmaları Dergisi, (8), 1-11. https://doi.org/10.71276/stbad.1721767
15. Gülduran, Ç. A., & Arıkan Saltık, I. (2020). Sahnede şehirler! Türkiye’nin UNESCO yaratıcı şehirler ağı- Film alanı açısından değerlendirilmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 335-358. https://doi.org/10.21733/ibad.797330
16. Iakovaki, E., Konstantakis, M., Teneketzis, A., & Konstantakis, G. (2023). Analyzing cultural routes and their role in advancing cultural heritage management within tourism: A systematic review with a focus on the integration of digital technologies. Encyclopedia, 3(4), 1509-1522. https://doi.org/10.3390/encyclopedia3040108
17. Jurene, S., & Jureniene, V. (2017). Creative cities and clusters. Transformations in business & economics, 16(2). https://www.transformations.knf.vu.lt/41/article/crea
18. Khan, S., Prasad, V., Firoz, M. C., & Cyriac, S. (2025). Repositioning cities as development model based on the concept of creative city: A case of Kozhikode as a city of gastronomy. In Urban planning and design for megacities in the Global South: Smart and sustainable development (pp. 463-499). Springer Nature Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-97-8370-0_20
19. Kolukısa, A. D., & Fidan, S. (2026). Gaziantep’te kent imgesi ve kültür ekonomisi: Çingene Kızı Mozaiği. Kent Akademisi, 19(2), 1-19. https://doi.org/10.35674/kent.1793288
20. Kongmee, A., Pranee, S., Pungniran, B., Techarattanased, N., & Lert-asavapatra, P. (2024). Cultural identity, authenticity perception, attitude behavior affecting behavior intention of the cities applying for UNESCO creative cities network in Thailand. International Journal of Development Administration Research, 7(1), 16-29. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/ijdar/article/view/271374
21. Leng, K. S., Mui, L. Y., & Badarulzaman, N. (2023). Glocalizing creative hub concept for malaysian creative city development: A conceptual review. Geografia, 19(1), 95-108. https://doi.org/10.17576/geo-2023-1901-07
22. Mackiewicz, M., & Namyślak, B. (2021). Development conditions for creative clusters in Poland in view of institutional environment factors. Growth and Change, 52(3), 1295-1311. https://doi.org/10.1111/grow.12503 Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
23. Mutlu, A. S., & Sandıkcı, M. (2024). Unesco gastronomi kenti kriterleri rehberliğinde gastronomi eylem planı Afyonkarahisar örneği. Uluslararası Turizm, Ekonomi ve İşletme Bilimleri Dergisi (IJTEBS) E-ISSN: 2602-4411, 8(2), 96-114. https://ijtebs.org/index.php/ijtebs/article/view/589
24. Nasution, I., Surbakti, A., & Sebayang, V. A. (2021). Development of art, culture, and literature attractions for millennial generations. International Journal of Linguistics, Literature and Culture, 7(6), 517-524. https://doi.org/10.21744/ijllc.v7n6.1982
25. Nursanty, E., & Susilowati, I. (2021). The challenge of city competitive advantage-Rethinking creative city networking. Arteks: Jurnal Teknik Arsitektur, 6(3), 383-390. https://doi.org/10.30822/arteks.v6i3.880
26. Öncüer, M. E., Kucukusta, D., & Esen, Ö. (2025). Unesco yaratıcı şehirler ağına dâhil gastronomi şehirlerinde yer alan gastronomi tesislerindeki coğrafi işaret izleri. Journal of Travel and Tourism Research, 27, 43-59. https://izlik.org/JA63EW27PA
27. Özdemir, M., & Tuti, G. (2023). Nitel araştırma desenleri: Metodolojik bir temellendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 217-235. https://doi.org/10.57115/karefad.1331759 Öztürk, B. (2026). Yaratıcı endüstriler: Şehir markalaşmasında gastronomi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, (1), 192-199. https://doi.org/10.17123/atad.1911738
28. Pearson, D., & Pearson, T. (2017). Branding food culture: UNESCO creative cities of gastronomy. Journal of Food Products Marketing, 23(3), 342-355. https://doi.org/10.1080/10454446.2014.1000441
29. Prayudi, P., Ardhanariswari, K. A., & Probosari, N. (2024). Destination branding management: The role of Ministry of Tourism and Creative Economy development a creative city in Indonesia. In Proceedings of the 2nd International Conference on Advance Research in Social and Economic Science (ICARSE 2023) (pp. 171-181). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/978-2-38476-247-7_19
30. Prayuko, B. V., & Kusliansjah, Y. K. (2023). Identification of creative clusters and understanding its relation with heritage building clusters in Bandung, Indonesia. International Journal of Multidisciplinary and Current Educational Research (IJMCER), 5(3), 58-70. https://www.ijmcer.com/wp-content/uploads/2023/07/IJMCER_G053058070.pdf
31. Ratiu, D. E. (2024). Creativity and the city: New forms of work and life. In Routledge Companion to Creativity and the Built Environment (pp. 123-133). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003292821 Sarı, S., & Mengi, O. (2022). The role of creative placemaking: Re-visiting Darağaç Art District, İzmir. M/C Journal, 25(3). https://doi.org/10.5204/mcj.2899
32. Songcharoen, V., Siriwichai, C., Homwiseswongsa, S., Fox, D., & Songcharoen, S. (2024). Case study of essential character design elements to communicate the identity of the UNESCO creative city of gastronomy: Phetchaburi, Thailand. Journal of Urban Culture Research, 29, 229-253. https://doi.org/10.14456/jucr.2024.29
33. UNESCO. (2025a). UNESCO creative cities network. Erişim tarihi: 21 Aralık 2025, https://www.unesco.org/en/creative-cities?hub=80094
34. UNESCO. (2025b). UNESCO creative cities network call for applications 2025: Application guidelines. https://www.unesco.org/sites/default/files/medias/fichiers/2025/01/2025%20UCCN%20Application%20Guidelines%20-EN_1.pdf
35. Zengin, B., Şen, L. M., & Uz, S. (2024). Somut olmayan kültürel miras kapsamında yaratıcı şehirler ağı: Bursa Örneği (Kavramsal Bir Analiz). Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 7(12), 963-980. https://doi.org/10.26677/TR1010.2024.1474