Investigation of Germination Biology and Dormancy Conditions of Dark Blue Bottle (Centaurea depressa Bieb.)

Yıl 2025, Cilt: 28 Sayı: 2, 112 - 126, 31.12.2025

Murat Karaca , Ahmet Güncan

Öz

This research was carried out to determine the germination biology and dormancy conditions of dark blue bottle (Centaurea depressa Bieb.) which is a significant problem in the wheat growing areas of Central Anatolian Region. In the study, seeds of the weed species were collected from Konya province. The collected mature seeds were stored at room temperature for 12-16 months. Germination experiments were carried out in laboratory conditions in incubators with four repetitions and repeated twice. In performed germination tests, minimum, optimum and maximum germination temperatures were determined 0-0.5 °C, 5-10 °C and 30-35 °C respectively. The germination rate of dark blue bottle was found low as 44.5 % because of seed dormancy. In the studies to breaking dormancy, removal of the seed coat was found to be the most effective method with 99% for dark blue bottle germination rate among nine different dormancy-breaking methods with compared to control.

Anahtar Kelimeler

Centaurea depressa , dark blue bottle , germination biology , dormancy

Proje Numarası

06101030

Yatık Gökbaş'ın (Centaurea depressa Bieb.) Çimlenme Biyolojisi ve Dormansi Durumlarının Araştırılması

Öz

Bu araştırma, İç Anadolu Bölgesinde buğday ekim alanlarında önemli sorun oluşturan yatık gökbaş (Centaurea depressa Bieb.)’ ın çimlenme biyolojisi ve dormansi durumlarının tespit edilmesi üzerine yapılmıştır. Çalışmada yabancı ot türüne ait tohumlar Konya yöresinden toplanmıştır. Toplanan olgun tohumlar 12-16 ay boyunca oda sıcaklığında bekletilmiştir. Çimlenme denemeleri laboratuvar koşullarında çimlendirme dolaplarında (inkübatör) dört tekerrürlü olarak yürütülmüş ve iki kez tekrarlanmıştır. Yapılan çimlendirme denemelerinde minimum, optimum ve maksimum çimlenme sıcaklıkları sırasıyla 0-0,5 °C, 5-10 °C ve 30-35 °C olarak tespit edilmiştir. Yatık gökbaş tohumlarının çimlenme oranlarının %44,5 gibi düşük çıkması, tohumlarda dormansi olduğunu göstermiştir. Tohumlarda var olan bu dormansiyi ortadan kaldırmak amacıyla yapılan dormansi kırma çalışmalarında uygulanan 9 farklı metot içerisinde, tohum kabuğunun çıkarılması işlemi, kontrole kıyasla yatık gökbaşın %99 oranında çimlenmesiyle en etkili yöntem olarak bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Centaurea depressa , yatık gökbaş , çimlenme biyolojisi , dormansi

Etik Beyan

Yoktur

Destekleyen Kurum

Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü

Proje Numarası

06101030

Teşekkür

Bu çalışma Murat KARACA’ nın doktora tezinin bir bölümünden üretilmiş olup, Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından 06101030 nolu proje ile desteklenmiştir. Desteklerinden dolayı Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi’ne teşekkür ederiz.

Kaynakça

• Al Sakran M, Almhemed K, Dal S, Ustuner T (2020). Test the effect of some methods of breaking the dormancy on the germination and growth of Johnson grass seed [Sorghum halepense (L.) Pers.]. International Journal of Innovative Science and Research Technology 5 (4): 557-561.
• Anonim. (2025a). Türkiye İstatistik Kurumu Verileri, https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr (Erişim tarihi: 17.09.2025).
• Anonim. (2025b). Konya Tarımı, 2024. Konya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, 2024 Yılı Brifingi. https://konya.tarimorman.gov.tr/Belgeler/kitap/%C4%B0l_Tar%C4%B1m_ve_Orman_haziran_24_v3_2024.pdf. (Erişim tarihi: 17.09.2025).
• Anonymous. (2007). SPSS 16.0 Command Syntax Reference 2007 by SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) Inc., an IBM Company Headquarters, 233 S. Wacker Drive, 11th flor Chicago, Illinois 60606 Anonymous. (2025). Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL. (Erişim tarihi: 17.09.2025).
• Bilgir S. (1965). Ege Bölgesi Hububat Tarlalarında Görülen Önemli Yabancı Otlar ve Savaş İmkanları Üzerinde Bazı İncelemeler. Tarım Bakanlığı Yayınları Tek. Bül. No: 14
• Düzgüneş O., Kesici T., Kavuncu O. Gürbüz F., (1987). Araştırma Deneme Metodları (İstatistik Metodları II). Ank. Üniv. Zir. Fak. Yayınları, No. 1021, s: 214, Ankara.
• Egley G. (1995). Seed Germination on Soil: Dormancy Cycles 20: Seed Development and Germination. Marcel Dekker, New York.
• Erciş A., Taştan B. Yıldırım A. (1997). Orta Anadolu Bölgesi Buğday Ekiliş Alanlarında Gökbaşın Centaurea depressa Bieb. Yayılışı, Yoğunluğu, Çıkış Derinliği ve Çimlenme Biyolojisi Üzerinde Araştırmalar. Türkiye II. Herboloji Kongresi, Bildiriler. 1-4 Eylül 1997. İzmir-Ayvalık, s. 109-117.
• Falkner M.B., Laven R.D. Aplet. (1997). Experiments on germination and early growth of three rare and endemic species of Hawaiian Tetramolopium (Asteraceae). Biol Conserv. 80: 39–47.
• Güncan A. (1976). Erzurum Çevresinde Bulunan Yabancı Otlar ve Önemlilerinden Bazılarının Yazlık Arpa ve Buğdayda Mücadele İmkanları Üzerinde Araştırmalar. Atatürk Üniv. Yay. Araşt. Serisi No:135, 79 s. Weed Abst. 27 (8): 271. (Doktora Tezinden).
• Güncan A., (1982). Erzurum yöresinde buğday ürününe karışan bazı yabancı ot tohumlarının çimlenme biyolojisi üzerinde araştırmalar. Atatürk Üniv. Basımevi, Erzurum, s 70.
• Güncan A., Karaca M. (2023). Yabancı Ot Mücadelesi. Güncellenmiş ve İlaveli Beşinci Baskı. Akıncı Ofset Matbaa. S. Ü. Ziraat Fakültesi Ders Kitabı. Konya, 368 s. ISBN: 975-448-178-4.
• Güncan A., Karaca M. (2025). Yabancı Otlar ve Mücadele Prensipleri. Güncellenmiş ve İlaveli Sekizinci Baskı. Akıncı Ofset Matbaa. S. Ü. Ziraat Fakültesi Ders Kitabı. Konya, 280 s. ISBN: 978-605-69116-1-1.
• Kadıoğlu İ. (1989). Çukurova Buğday Ekiliş Alanlarında Görülen Yabani Yulaf (Avena spp.) Türleri, Gelişme Biyolojileri, Buğday ile Karşılıklı etkileşimleri ve Kontrol Olanakları Üzerinde Araştırmalar. Adana Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Araştırma Yayınları Serisi; Yayın No: 66.
• Koch W. (1970). Unkrautbekaempfung, Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart.
• Kurt S., Erdağ B. (2009). In Vitro Germination and Axillary Shoot Propagation of Centaurea zeybekii. Biologia 64/1: 97—101. Section Botany.
• Larson L., Kiemnec G. (1997). Differential Germination by Dimorphic Achenes of Yellow Starthistle (Centaurea solstitialis L.) under Water Stres. Journal of Arid Environments 37: 107–114.
• Mennan H. (1998). Samsun ili Buğday Ekim Alanlarında Önemli Zararlara Neden Olan Kokarot (Bifora radians Bieb.) ve Yapışkanotu (Galium aparine L.)’ nun Ekonomik Zarar Eşiklerinin ve Bazı Biyolojik Özelliklerinin Araştırılması. Çukurova Üniv. Fen Bil. Enst. Doktora Tezi. Adana, 137 s.
• Okay Y. Günöz A. (2009). Gölbaşı’na Endemik Centaurea tchihatcheffii Fisch. et Mey. Tohumlarının Çimlenmesi Üzerine Bazı Uygulamaların Etkisi. Tarım Bilimleri Dergisi 2009, 15(2) 119-126. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Özer Z. (1993). Niçin Yabancı Ot Bilimi (Herboloji)?. Türkiye I. Herboloji Kongresi. 3-5 Şubat 1993, Adana. s.1-7.
• Parasher V., Singh OS. (1985). Mechanism of a Noxia Induced secondary Dormancy in Canary Grass (Phalaris minor Retz.) and Wild Oat (Avena fatua L.). Weed Abstract. 36 (2): 447
• Taştan B. Gürcan A. (1993). Kokarot (Bifora radians Bieb.) Tohumlarının Canlılık Oranı ve Bazı Dormansi Kırıcıların Çimlenmeye Etkileri Üzerinde Araştırmalar. Türkiye I. Herboloji Kongresi. 3-5 Şubat 1993, Adana. s.117-124.
• Taştan B. Yıldırım A., Erciş A. (1993). Sakalotunun (Aegilops cylindrica Host.) Çimlenme Biyolojisi ve Çıkışı Üzerinde Araştırmalar. Türkiye I. Herboloji Kongresi. 3-5 Şubat 1993, Adana. s. 61-66.
• Tepe I. (1998). Van’ da buğday Ürününe Karışan Yabancı Ot Tohumlarının Yoğunluk ve Dağılımları. Türkiye Herboloji Dergisi. 1-2:1-13.
• Turkoglu N., Alp Ş., Cıg, A. (2009). Effect of Temperature on Germination Biology in Centaurea species. African Journal of Agricultural Research Vol. 4 (3), pp. 259-261, March 2009.
• Uygur FN., Koch W., Walter H. (1986). Çukurova Bölgesi Buğday Pamuk Ekim Sistemindeki Önemli Yabancıotların Tanımı, Plits, 4 (1), Josef margraf, Stuttgart (allemagne).
• Uysal I., Celik S., Ozkan K. (2006). Studies on the Germination of an Endemic Species Centaurea tomentella Hand.-Mazz. Pak. J. Bot., 38(4): 983-989.
• Üstüner T. (2002). Niğde ve Yöresi Patates Tarlalarında Sorun Olan Yabancı Ot Türlerinin Önemi, Çimlenme Biyolojileri ve Mücadele Olanakları Üzerine Araştırmalar. S. Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi. 123 s.
• Watson AK., Renney A.J. (1974). The Biology of Canadian Weeds. Centaurea diffusa and C. maculosa. Canadian J. Plant Sci. %4: 687-701.