“BUDİN GÖZCÜSÜ” GÜL BABA’YA DAİR İSMÂİL SÂDIK KEMÂL PAŞA’NIN BİR KASİDESİ

Osmanlı Devleti, fetihlerle elde ettiği topraklara sadece siyasî otorite olarak girmemiş, aynı zamanda sahip olduğu sosyal, kültürel ve manevî unsurlar ile halkın gönlünü fethetmiştir. Bu topraklar, ecdada ait tarihî eserlerin yanında manevî yönü olan pek çok şahsiyete ev sahipliği yapmıştır. Budin’de medfun Gül Baba da bu kapsamda zikredebilecek bir zattır. Anadolu’da ve Balkanlar’da Gül Baba ismiyle bilinen çok sayıda veli ile karşılaşılmaktadır. Çalışmaya konu olan zat, 16. yüzyılda yaşamış Bektaşî dervişlerinden biridir ve sürekli gül takmasından dolayı bu şekilde anıldığı ifade edilmektedir. Kanûnî Sultan Süleyman döneminde pek çok savaşa katılan Gül Baba, Budin seferinde şehit olmuş ve oraya defnedilmiştir. Türbesinin bulunduğu yer, Gültepe ya da Gül Baba Bayırı olarak adlandırılmaktadır. Aynı zamanda Budin’in manevî sahibi ve şehrin sembolü hâline gelmiş bir şahsiyettir. Hayatı ve tarihî şahsiyeti ile ilgili farklı bilgiler bulunan Gül Baba hakkında, son dönem Osmanlı ulema ve şuarasından İsmâil Sâdık Kemâl Paşa’nın Âsâr-ı Kemâl adlı külliyatında yer alan üçüncü eserde 57 beyitlik bir kaside bulunmaktadır. Edirne doğumlu olan müellif, Gül Baba hakkında yazdığı bu kasidede hem ona dair birtakım bilgiler vermiş hem de gördüğü rüyayı anlatmıştır. Rüya, devlet kademelerinde farklı hizmetlerde bulunmuş ve Balkanlar’da da görev yapmış babası Vecîhî Paşa ile ilgilidir. Manzumede rüyanın Gül Baba’nın feyzi ve himmeti ile ne şekilde zuhur ettiği anlatılmıştır. Şair, babası Vecîhî Paşa’nın görev yerinin değişmesi ile ilgili süreci anlatırken aynı zamanda dönemin birtakım tarihî ve sosyal olayları hakkında da bilgi vermiştir. H. 1264/ M. 1848 tarihlerinde Ankara’ya vali olarak atandığı sırada görev yerine giderken Ankara, Yozgat, Kayseri bölgesindeki aşiretlerin baskıları sonucu halkın yaşadığı toplumsal sıkıntılar ve bu sorunların ne şekilde çözüldüğü kasideye yansımıştır. Çalışmada öncelikle Gül Baba hakkında bilgi verilecek, daha sonra İsmâil Sâdık Kemâl Paşa kısaca tanıtılacaktır. Daha sonra şairin Gül Baba ile ilgili manzumesinden hareketle şairin rüyası, o dönemde yaşanan birtakım sosyal sıkıntılar ve bunların çözümüyle ilgili hususlar üzerinde durulacaktır.