Spiritual Counseling and Care Needs after Earthquake: A Qualitative Study Based on the Views of Psycho-Social Support Professionals

Öz

Earthquakes, depending on their geographical context, can lead to largescale destruction and profoundly traumatic consequences for individuals, affecting them physically, psychologically, and socially. Natural disasters not only endanger physical survival but also significantly disrupt psychological, social, and spiritual well-being. In the case of major earthquakes, survivors frequently experience mental health challenges such as post-traumatic stress disorder, depression, and anxiety, alongside substantial socio-economic challenges. Given these realities, the implementation of structured psychosocial support systems is essential for fostering emotional stability and resilience throughout the recovery process. A crucial yet often overlooked component of such systems is spiritual counseling and care, which can play a vital therapeutic role by helping individuals process loss, cope with trauma, and support holistic healing. This qualitative study investigates the psychological and socio-economic difficulties encountered by survivors of the February 6, 2023, earthquakes in Türkiye. It also explores how religious beliefs, spiritual orientations, and individual faith practices contribute to coping mechanisms and influence survivors’ levels of religiosity following exposure to a disaster of this magnitude. Drawing on the insights and field experiences of professionals who provided psychosocial services in the affected regions, the study aims to identify specific spiritual care needs of survivors. The ultimate objective is to provide data-driven contributions to both academic scholarship and practical applications aimed at enhancing the effectiveness of spiritual counseling and care in future disaster contexts. Data were collected through indepth interviews conducted both face-to-face and online with clinical psychologists and spiritual counselors actively working in tent and container settlements. Descriptive and content analysis methods were employed to interpret the data. The findings reveal that survivors faced critical challenges related to shelter, safety, and psychological well-being. Furthermore, spirituality and religiosity emerged as significant resources for emotional recovery. Spiritual counseling and care proved to be highly effective therapeutic interventions, positively influencing the psychological health of those affected. The study underscores the need to formally integrate spiritual support into professional disaster response frameworks.

Anahtar Kelimeler

• Spiritual counseling and care
• Psychology of natural disasters
• Earthquake experience
• Spiritual needs
• Psycho-social support professionals

Deprem Sonrası Manevi Danışmanlık ve Rehberlik İhtiyaçları: Psiko-Sosyal Destek Uzmanlarının Görüşlerine Dayalı Nitel Bir Araştırma

Öz

Depremler, meydana geldikleri coğrafi koşullara bağlı olarak büyük yıkımlara yol açmakta ve bireyler üzerinde hem fiziksel hem de psikolojik açıdan derin travmatik izler bırakmaktadır. Doğal afetler, bireylerin yalnızca fiziksel varlıklarını değil, aynı zamanda psikolojik, sosyal ve manevi dengelerini de sarsmaktadır. Özellikle büyük ölçekli depremler, depremzedelerde travmatik stres bozukluğu, depresyon ve anksiyete gibi psikolojik rahatsızlıklara neden olabilmekte, aynı zamanda sosyal ve ekonomik sorunları da beraberinde getirmektedir. Bu nedenle, deprem sonrası süreçte bireylerin psikolojik sağlamlıklarını koruyabilmeleri için psiko-sosyal destek hizmetlerinin sistemli bir şekilde sunulması gerekmektedir. Psiko-sosyal destek sürecinin önemli bir bileşeni olarak manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetleri, depremzedelerin yaşadığı kayıpları anlamlandırma, travmayla başa çıkma ve iyileşme süreçlerini destekleme açısından kritik bir role sahiptir. Bu nitel çalışma, Türkiye’deki 06 Şubat 2023 depremlerinin ardından depremzedelerin karşılaştıkları psikolojik ve sosyo-ekonomik zorlukları, dini inanç ve tutumların travmayla başa çıkma sürecindeki etkilerini ve depreme maruz kalmanın bireylerin dindarlık düzeylerine olan yansımalarını incelemektedir. Araştırmada, deprem bölgesinde görev alarak depremzedelere psiko-sosyal destek hizmeti sunan uzmanların deneyimleri doğrultusunda manevi danışmanlık ve rehberlik ihtiyaçları ele alınmıştır. Makalenin temel amacı, psiko-sosyal destek hizmeti sunan uzmanların değerlendirmeleri üzerinden depremzedelerin manevi destek gereksinimlerini tespit etmek ve gelecekte yaşanabilecek doğal afetlerde etkin manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin sağlanabilmesi için alan literatürüne bilimsel veriler sunmaktır. Bu nitel araştırma, mülakat tekniği kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Deprem sonrasında doğrudan çadır ve konteyner kentlerde saha çalışmaları yürütülmüş, sahadaki uzmanlarla yüz yüze ve çevrimiçi mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, klinik psikologlar ve manevi danışmanlar gibi alan uzmanlarından oluşmaktadır. Elde edilen veriler ise betimsel analiz ve içerik analizi teknikleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, depremzedelerin barınma ve güvenlik gibi temel sosyo-ekonomik sıkıntılar yaşadığını, psikolojik rahatsızlıklarla mücadele ettiğini, dindarlık ve maneviyatın travmayla başa çıkmada etkili bir faktör olduğunu, manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin depremzedelerin psikolojik iyilik hâli üzerinde olumlu terapötik etkiler yarattığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak makalede, doğal afetler gibi kriz durumlarında manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin yapılandırılmış bir profesyonel destek hizmeti olarak sunulmasının gerekliliğinin altı çizilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Manevi danışmanlık ve rehberlik
• Doğal afet psikolojisi
• Deprem deneyimi
• Manevi ihtiyaçlar
• Psiko-sosyal destek uzmanı

Kaynakça

1. Adhikari Baral, I. K. (2019). Post-traumatic stress disorder and coping strategies among adult survivors of earthquake, Nepal. BMC Psychiatry, 19(1), 1-8.
2. Akdoğan, A. (2024). 6 Şubat deprem deneyimi yaşamış bireylerin deprem sonrası travma, aşkınlık ve kendini toparlama gücü düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Başkent Üniversitesi.
3. Ayten, A., Göcen, G., Sevinç, K., & Öztürk, E. E. (2012). Dini başa çıkma, şükür ve hayat memnuniyeti ilişkisi: Hastalar, hasta yakınları ve hastane çalışanları üzerine ampirik bir araştırma. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 12(2), 4.
4. Bacak, B. (2024). 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri sonrası depreme bakış ve sonuçları anlamlandırmada kuşaklar arası farklar: Osmaniye örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Beykent Üniversitesi.
5. Bahadır, Z., & Ay, F. (2025). Deprem kaygısı ve dini başa çıkma. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 38, 83-101.
6. Başkara, N. (2025). Deprem bölgesinde çalışanların tükenmişlik, motivasyon ve fiziksel aktivite düzeylerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.
7. Batıgün, A. D., & Büyükşahin, A. (2008). Aleksitimi: Psikolojik belirtiler ve bağlanma stilleri. Klinik Psikiyatri Dergisi, 11(3).
8. Çağatay, S. E. (2014). Üniversite öğrencilerinin çocukluk çağı travmatik yaşantı düzeyi ile bağlanma stilleri ve savunma mekanizmaları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Arel Üniversitesi.

9. Creswell, J. W. (2017). Nitel araştırmacılar için 30 temel beceri (çev. H. Özcan). Pegem Akademi Yayınları.
10. Danış, E. (2024). 6 Şubat depremleri ve artçı sarsıntılar sonrası gelişen deprem kaygı düzeyinin vertigo ve dizziness üzerine etkisi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kapadokya Üniversitesi.
11. Demir, A. (2024). Deprem anı ve sonrası sürecin bireyin dini duygu ve düşüncelerine etkisi: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli deprem örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi.
12. Duruel, M. (2023). Afetlerde göçmen olmak: 6 Şubat depremi Hatay örneği. Mukaddime, 14(30), 227-255.
13. Erdoğan, B. (2023). Depremin sosyolojisi: 6 Şubat felaketinin toplumsal ve kültürel boyutları. TRT Akademi, 8(18), 718-725.
14. Eroğlu, Z., & Demiröz, F. (2020). Aile çalışma ve sosyal hizmetler bakanlığına bağlı kuruluşlarda psikososyal destek hizmeti alan çocukların bu hizmete ilişkin algıları. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(1), 131-151.
15. Günerigök, T. (2024). Deprem sonrası dini başa çıkma: 2023 Kahramanmaraş depremi Adana ili örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi.
16. İçişleri Bakanlığı. (2025). Deprem bölgelerinde 345 çadır kent ve 305 konteyner kent kuruldu. https://www.icisleri.gov.tr. (Erişim: 19 Şubat 2025).
17. Kafes, A. Y. (2021). Depresyon ve anksiyete bozuklukları üzerine bir bakış. Humanistic Perspective, 3(1), 186-194.
18. Kılıç, C. (2003). Deprem sonrası görülen ruhsal sorunların saptanması ve tedavisi için geliştirilen bir projeyle ilgili deneyimler. Kriz Dergi-si, 11(1), 5-12.
19. Kula, N. (2002). Deprem ve dini başa çıkma. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 234-255.
20. Kutlu, S. (2010). Deprem kavramı algısı ve depreme ilişkin değerlendirmeler: 8 Mart 2010 Okçular-Kovancılar depremi örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
21. Nakajima, Ş. (2012). Deprem ve sonrası psikolojisi. Okmeydanı Tıp Dergisi, 28(2), 150-155.
22. Polat, E. (2024). Depremzede bireylerde psikolojik iyi oluş ve Tanrı algısı üzerine bir araştırma: Kahramanmaraş depremi örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
23. Taşdelen, B. (2024). 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerini deneyimlemiş yetişkin depremzedelerde başa çıkma tutumları, psikolojik sağlamlık ve psikolojik semptomlar arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Nişantaşı Üniversitesi.
24. Tazefidan, K. (2024). Deprem travmasının birey ve toplum ilişkisine etkisi üzerine bir inceleme. Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi Psikoloji Dergisi, 2(1), 61-75.
25. Temşi, Z. (2024). 06.02.2023 tarihli Kahramanmaraş depremlerinde psiko-sosyal destek kapsamında deprem bölgesinde görev alan meslek elemanlarının kadın depremzedelere ilişkin deneyimleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi.
26. Türkmen, N. B. (2025). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş (Pazarcık) merkezli deprem sonrası konteyner kentte kalan kadınların yaşam deneyimleri: Adıyaman ili örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi.
27. Yıldız, B., & Akkoyun, A. Z. (2023). Deprem sonrası psikiyatrik destek. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 817-820.
28. Yu, H. ve ark. (2020). Coping style, social support, and psychological distress in the General Chinese population in the early stages of the COVID-19 epidemic. BMC Psychiatry, 20, 1-11.